ایرانیان جهان

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

ایرانیان جهان - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

ارزیابی دلایل بالا و پایین ‌شدن دلار

یک اقتصاددان: در صورت انتخاب ترامپ تورم انتظاری بازار‌ها را در بر می‌گیرد

بایدن؛ فرصتی برای ایران؟

آیا چین و آلمان موقعیت آمریکا را تهدید می‌کنند؟

واکنش وزیر انرژی رژیم صهیونیستی به خرید اف 35 توسط قطر و عربستان

برنی سندرز: ترامپ باید شکست بخورد

اردوغان: آمریکا نمی‌داند با چه کسی طرف است

وزارت دفاع ارمنستان: اوضاع در قره باغ همچنان ناآرام است

سی ان ان: کاخ سفید پذیرفته که ترامپ مهار کرونا را رها کرد

هشدار مقتدی صدر به نفوذی‌های حاضر در میان معترضان عراقی

ترامپ: اشتباهات رخ داده در رای گیری پنسیلوانیا عمدی بود

فائوچی: تا اوایل دسامبر نتیجه واکسن کرونا مشخص می ‌شود

هشدار فرماندار نیویورک به یهودیان ارتدوکس

بایدن تمام تجمع‌های انتخاباتی خود را تا روز انتخابات لغو کرد

برتری «بایدن» در ایالتی که از سال 1976 به یک نامزد دموکرات رای نداده است

سوریه: سازمان بهداشت جهانی از همه اشکال سیاسی کاری دوری کند

شرط «نانسی پلوسی» برای حفظ سمت خود در دولت بعدی آمریکا

آماده باش پلیس برای مقابله با حادثه امنیتی در یک نفتکش نزدیک سواحل انگلیس

گاردین: ترامپ «حقه های کثیف» جدیدی از خود رو می کند؟

سخنگوی نخست‌وزیری عراق: هیچ کدام از نیروها در تظاهرات مردم سلاح گرم حمل نمی‌کنند

دفاع پاریس از توهین به پیامبر اسلام؛ ماکرون: عقب‌نشینی نمی‌کنیم

پوتین: ‌اطلاعات دریافتی از آمریکا چند بار مانع حملات تروریستی در روسیه شده است

پاریس: کالاهای ما را تحریم نکنید

انتقاد مجدد بایدن از عملکرد ترامپ در مقابله با کرونا

نرخ هر کیلو شقه گوسفندی به 135 هزار تومان رسید

تاثیر تحریم‌ها بر داخلی سازی صنعت خودرو ایران

جایگزین پراید چقدر قیمت خورد؟

سهام عدالت و چشم انتظاری ورثه متوفیان

پیش‌بینی شاخص بورس برای فردا

جزئیات نحوه فعالیت اصناف مختلف در تهران اعلام شد

195 هزار متر طول مسیل های شمال تهران لایروبی شدند

تبدیل برج میلاد به مرکز "دیپلماسی فرهنگی"

ممانعت از احداث هرگونه جاده بدون مجوز در مناطق تحت مدیریت حفاظت محیط زیست در استان قزوین بدون اخذ مجوز

اطفاء حریق منطقه حفاظت شده باشگل تاکستان

ترکیه در جنگ آذربایجان و ارمنستان چه می کند؟

ائتلاف "شیر و چای" در شرق آسیا علیه استبداد

اشپیگل: چگونه نتیجه انتخابات آمریکا می تواند خاورمیانه را تغییر دهد؟

دیپلمات بازنشسته: با انتخاب بایدن قدری از فشار‌های اقتصادی کاسته خواهد شد

انفجار شدید در پایگاه ائتلاف سعودی در مرکز یمن

انتقاد عمران خان از مکرون

روایتی از رویایی که امارات در سر می پروراند

آنگلا مرکل هنگام خرید در خیابان‌های برلین

رفیق مورد اعتماد این روزهای ارمنستان

پیش بینی رئیس موساد در مورد زمان اعلام سازش عربستان با رژیم صهیونیستی

مخالف مادورو از ونزوئلا فرار کرد

رژیم صهیونیستی برقراری روابط دیپلماتیک با بحرین را تصویب کرد

درگیری پلیس با معترضان به محدودیت‌های کرونایی در ایتالیا

آتش سوزی مهیب در فرانسه

قطر به "اف‌35" می رسد؟

تظاهرات هزاران صهیونیست مقابل اقامتگاه نتانیاهو