ایرانیان جهان

آخرين مطالب

آس‌بادها، یادمان‌های علمی که باد را به خدمت می‌گیرند اخبار ایران

آس‌بادها، یادمان‌های علمی که باد را به خدمت می‌گیرند
  بزرگنمايي:

ایرانیان جهان - از گذشته‌های دور آثار و نشانه‌های نبوغ و خلاقیت‌های علمی ایرانیان در جای جای این سرزمین اهورایی وجود دارد که باستان‌شناسان آن‌ها را کشف کرده‌اند. یافته‌های باستان‌شناسی منقول و غیرمنقول این قابلیت را دارند که در همۀ حوزه‌های علمی از جمله مکانیک پاسخگوی پرسش‌های پژوهشگران باشند.
از دوران پیش از تاریخ و دوران تاریخی تنها یافته‌های باستان‌شناسی ما را با چگونگی کاربردی کردن علم مکانیک آشنا می‌کنند اما در دوران اسلامی خوشبختانه علاوه بر وجود آثار و نشانه‌ها، متون بر جای مانده به گونۀ عینی‌تر ما را با فرضیات، تئوری‌ها و نظریات علمی در همۀ رشته‌های علوم و از جمله مکانیک آشنا می‌کنند.
در دوران اسلامی دانشمندان متعددی به موضوع مکانیک کاربردی پرداخته‌اند.
از جمله پسران موسی بن شاکر خراسانی (سه برادر به نام‌های محمد، احمد، حسن) (سده سوم،ق)، زکریای‌رازی (251-313ق)، محمد کاتب خوارزمی (سده چهارم،ق)، محمد کرجی (420ق)، ابوعلی سینا (370-428ق)، ابوریحان بیرونی (362-442ق)، عمرخیام نیشابوری (493-517ه.ق)، مظفر اسفزاری (437-545ق)، عبدالرحمن خازنی (سده ششم،ق) و محمد حافظ اصفهانی (سده نهم،ق) . دمشقی نیز در سال 700 ه.ق در کتاب نخبه الدهر، آس بادهای سیستان را شرح داده است.
«احمدبن موسی بن شاکرخراسانی» مهندس برجسته‌ای بود که مهم‌ترین کتاب مکانیکی را در قرن سوم ه.ق به نام کتاب الحیل تالیف کرد که یکی از برجسته‌ترین و تاثیرگذارترین کتاب‌های مکانیک محسوب می‌شد. در این کتاب حدود یک‌صد دستگاه مکانیکی ابداعی از جمله چرخ‌های بادی توضیح داده شده و نزدیک به 80درصد طرح‌ها منعکس کنندۀ انواع مختلف ظروف و ابزار و سیستم‌‌های ساده و پیچیده‌ای هستند که با هوا و مایعات کنترل می‌شوند به احتمال زیاد منظور از چرخ بادی آس‌باد بوده، سیستمی که در برخی از نواحی بادخیز و کم باران ایران از لوازم اصلی چرخۀ حیات بوده یا به تعبیری چرخ زندگی محسوب می‌شده است.
معاون وزیر بهداشت: نگران موج جدید کرونا به خاطر سفرها هستیم
در لغت‌نامه دهخدا آس به معنی دو سنگ گرد برهم نهاده است و چون سنگ زبرین به قوت دست آدمی یا ستور یا آب یا باد بچرخد، دست آس، خرآس، آب‌آس یا آسیاب و آس‌باد یا بادآس نامیده می‌شود.
بیشتر نویسندگان جدید تاریخ تکنولوژی از جمله جوزف نیدهام و رابرت فوریز در مورد پیدایش آسیای بادی (آس‌باد) در ایران اتفاق نظر دارند. این اختراع ایرانی‌ها که در ابتدا در ایران و افغانستان کاربرد داشت، در قرن ششم‌ ه.ق به سراسر سرزمین‌های اسلامی و حتی خاور دور راه یافت. اما نخستین نوشته‌ای که در آن از آسیای‌بادی نام برده شده، کتاب هندی قدیمی به نام «آرتا ساسترای کنتیلیاArthasastra of Kantilya» است که در حدود سال 400 پیش از میلاد مسیح نوشته شده است. اگرچه سندی مکتوب دال بر وجود آس باد در ایران دیده نشده اما این دلیل بر نبودش نیست.
بی‌تردید در دوران تاریخی در ایران از آس‌باد استفاده می‌شده است زیرا در صدر اسلام آس‌باد سازه‌ای شناخته شده بوده است.
از اوایل دوران اسلامی در نوشته‌های مورخان به صراحت در باره آس‌باد بحث شده است. مسعودی در حدود سال345 ه.ق از قول طبری نوشته است: «عمر خلیفۀ دوم مسلمین از یک بردۀ ایرانی به نام «ابولؤلؤ» پرسید: شنیده‌ام که تو به خود بالیده و گفته‌ای که می‌توانی آسیایی بسازی که با باد حرکت کند. ابولؤلؤ جواب داد: به خدا سوگند آسیایی بسازم که همۀ دنیا دربارۀ آن سخن گویند.»
براساس نوشته مسعودی در هیچ نقطۀ جهان بیشتر از سیستان از باد استفاده نمی‌کنند گویا استفاده از باد در سیستان به دو منظور بوده است، هم آس‌بادها را به گردش در می‌آورده و هم با استفاده از انرژی باد آب از رودخانه بالا می‌کشیدند، استخری نیز در سال 341ه.ق از بادهای شدیدی در سیستان یاد کرده که آسیاهایی را می‌چرخانیده است. قزوینی (متوفی682ق) در ضمن توصیف سیستان یادآور شده است: «در آنجا باد هیچگاه آرام ندارد و بنابراین به اتکای این باد آسیاهایی برپا شده، آنها همۀ غلۀ خود را با این آسیاها آرد می‌کنند. آنجا سرزمین گرمی است و آسیاهایی دارد که وابسته به باد است.»
آب انبار تاریخی در تربت‌حیدریه کشف شد
البته می‌دانیم که آس‌بادها منحصر به سیستان نبودند و در جاهای دیگری هم که وزش باد زیاد بوده مردم از انرژی باد استفاده می‌کردند که معمول‌ترین استفاده در آس‌بادها بوده است.
آن مناطق که عمدتا در نیمۀ شرقی ایران قرارداشتند، در معرض بادهایی بودند که از کوه‌های بابا در افغانستان و هندوکش برمی‌خاستند و شتابان به سمت کویر لوت و دشت کویر می‌شتافتند، و در مسیر خود در مناطقی چون خواف، نهبندان و سیستان به مبتکران و اندیشمندان امکان می‌دادند که آسباد بسازند.
* گزارش از رجبعلی لباف خانیکی، باستان‌شناس

لینک کوتاه:
https://www.ilandnews.ir/Fa/News/219048/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تقدیر وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از مدیرعامل شرکت سیمان آرتا اردبیل به عنوان کارفرمای منتخب سلامت محور

تجلیل از کارفرمایان بهداشت محور و خانه های بهداشت کارگری برتر استان قم

از منتخبان برتر ملی استان مرکزی در حوزه سلامت کارگران توسط وزیر کار تقدیر شد

خدمات فعلی وزارت کار به جامعه فرهنگی ورزشی استان قابل قیاس با گذشته نیست

تقدیر از کارفرمایان بهداشت محور و خانه های بهداشت کارگری برتر استان گیلان

بیش از 23 هزار نفر ساعت آموزش مجازی برای تعاونگران سیستان و بلوچستان برگزار شد

برگزاری مجمع سالیانه هیئت ورزش کارگری استان ایلام به صورت آنلاین

تسهیلات بانک توسعه تعاون زمینه ساز تثبیت و ایجاد اشتغال بیش از 1000 نفر در استان اردبیل شد

جذب 93 درصدی سهمیه تسهیلات مشاغل خانگی در استان سمنان

با دستور شریعتمداری؛ کانون انجمن های زنان شاغل در وزارت تعاون کار و رفاه اجتماعی تشکیل می شود

سجاد سنگسری، بازرس وزیر کار شد

مدیر کل امور بین الملل وزارت کار خبر داد: برگزاری نشست های مشترک با کشورهای تاجیکستان، فنلاند و عراق

معاون روابط کار وزارت کار خبر داد: صدور 100 مجوز آموزش ایمنی به بخش خصوصی

حداقل دستمزد سال 1400 همانند سال های قبل به صورت ملی تعیین می شود

ماجرای بانوی خیری که دبیر کل سازمان ملل متحد از او تقدیرکرد

اختتامیه دهمین جشنواره مد و لباس فجر برگزار شد

عبور از پاندمی کرونا نیازمند حفظ سلامت جسمی و روانی خانواده است

همچنان منتظر بررسی لایحه حمایت از زنان در مجلس هستیم

زنان اعتیاد ؛ اقدام مشترک معاونت امور زنان و خانواده و ستاد مبارزه با مواد مخدر

کاشت نهال یادبود علی اکرمی در بوستان کوهسار

سرمقاله خراسان/ بافت پیرامونی حرم رضوی  و راه باقی مانده

سرمقاله کیهان/ از مردم عقب نمانیم!

سرمقاله وطن امروز/ چرا FATF نباید تصویب شود؟

سرمقاله فرهیختگان/ مکانیسم داوری FATF مهم‌تر از حق شرط

سرمقاله شرق/ چرا در مناطق خطرناک تهران همچنان آپارتمان می‌سازند؟

سرمقاله اعتماد/ تکرار تجربه شکست‌خورده

سرمقاله ایران/ توسعه با دو بال

سرمقاله دنیای اقتصاد/ عزا در رونق و رکود مسکن

سرمقاله جوان/  امنیت سیستان و بلوچستان مردم‌پایه و پایدار است

سرمقاله آفرینش/ چرا کرونا در خوزستان همچنان سیر صعودی دارد؟

سرمقاله تعادل/ چشمان منتظر بازنشستگان تامین اجتماعی

قالیباف؛ رئیس مجلس یا فرمانده‌؟

ناطق‌نوری به صحنه می‌آید؟

امضای توافقنامه‌های همکاری نظامی میان قطر و ترکیه

هشدار روسیه: آمریکا با آتش بازی نکند

آب جوی آمد و غلام ببُرد!

بایدن را طوری بزک می‌کنیم که به عقل خود آمریکایی‌ها هم نرسد!

علی کریمی دست پوپولیست ها را رو کرد

واکسن معتبر وارد نمی کنید؛ مردم مقصرند؟

اپوزیسیون 100 نفره ‌مجلس

پزشکیان: منتظریم ببینیم کسانی که می‌خواستند معجزه کنند چه می‌کنند

انتهای ابتذال

اتهامات تمام‌نشدنی رئیس‌جمهور سابق فرانسه!

طرح مجازات بن سلمان در کنگره آمریکا

ویلیام برنز برای تصدی ریاست سازمان سیا تایید صلاحیت شد

ادامه اقدام غیر قانونی واشنگتن در خصوص مهاجرین

جولان کرونا در آمریکا همچنان ادامه دارد

افزایش انتقاد دموکرات‌ها از بایدن برای حمله به سوریه

حماس: هیچ ارتباطی با آمریکا نداریم

بایدن:‌ تا سه ماه دیگر برای همه آمریکایی‌ها واکسن کرونا خواهیم داشت