ایرانیان جهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
صعود آیزنکوت در شرایطی رخ داده که به نظر میرسد روابط میان نتانیاهو و ترامپ بیش از هر زمان دیگری رو به تیرگی نهاده است.
بازار ![]()
برخی رسانههای اسرائیلی در روزهای اخیر گزارش دادهاند، برخی از مقامات دولت ترامپ در تلاش برای ایجاد کانالهای غیررسمی ارتباطی با مخالفان اسرائیل، از جمله مدعیان اصلی جایگزینی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم، در انتخابات آینده، یعنی نفتالی بنت، نخستوزیر سابق و گادی آیزنکوت، فرمانده سابق ارتش اسرائیل، هستند.
بر اساس این گزارشها، این چهرهها، از جمله برخی از افراد نزدیک به رهبر اسرائیل، به طور فزایندهای در حال ارسال پیامهای احساسی برای ایجاد روابط هستند. در این گزارشها به نگرانی فزاینده در مورد اعضای راست افراطی کابینه نتانیاهو که به عنوان افراطگرا دیده میشوند، ناامیدی از ناتوانی در پیشبرد دستور کارهای مختلف دیپلماتیک از سوی کابینه فعلی که به دلیل رفتارش در جنگ غزه در سطح بینالمللی بدنام شده، و اذعان به اینکه نتانیاهو به راحتی میتواند در انتخابات آینده که قرار است حداکثر در ماه اکتبر برگزار شود، شکست بخورد، اشاره شده است.
پیشتازی غیرمنتظره
به نوشته المانیتور، بر اساس نظرسنجی کانال ۱۲ اسرائیل که در ۴ ژوئن منتشر شد، گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشار، از نفتالی نخستوزیر سابق، به عنوان رقیب اصلی انتخاباتی بنیامین نتانیاهو پیشی گرفته است. این نظرسنجی نشان میدهد که آیزنکوت برای اولین بار از هر دو نفر به عنوان کاندیدایی که مناسبترین گزینه برای نخستوزیری در نظر گرفته میشود، پیشی گرفته است.
این نظرسنجی ممکن است دلیل انتشار ویدیوهای تبلیغاتی نتانیاهو را که هفته گذشته در حسابهای رسانههای اجتماعی خود منتشر کرد و آیزنکوت را فردی ضعیف در قبال ایران و همسو با احزاب عرب نشان میداد، توضیح میدهد.
ظهور مرد تکرو
آیزنکوت، ۶۶ ساله، پس از یک دوره طولانی سوابق نظامی، پا به عرصه سیاست گذاشته است. او که در سال ۱۹۷۸ به ارتش اسرائیل پیوست، در هر دو جنگ لبنان (۱۹۸۶، ۲۰۰۶)، هر دو انتفاضه (۱۹۸۷، ۲۰۰۰) و بسیاری از عملیاتهای دیگر حضور داشته است. در سال ۲۰۱۵، او به عنوان رئیس ستاد ارتش اسرائیل منصوب و تا سال ۲۰۱۹ در این مقام باقی ماند.
سه سال بعد، او به حزب اتحاد ملی بنیگانتز پیوست و با حضور در فهرست انتخاباتی این حزب، به کنست راه یافت. پنج روز پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ در جنوب اسرائیل، این حزب به کابینه نتانیاهو پیوست تا در زمان جنگ این رژیم را یاری کند.
یک سال پیش، در ژوئن ۲۰۲۵، آیزنکوت تصمیم خود را برای ترک این حزب و حضور مستقل به گانتز اطلاع داد. او گانتز را بیش از حد اهل مماشات با نتانیاهو میدانست -چرا که گانتز در گذشته دو بار به کابینههای او پیوسته بود- و معتقد بود که زمان آن رسیده است که قدیمیترین رهبر اسرائیل جایگزین شود.
خیانت به فرمانده
گانتز - که پیش از آیزنکوت فرمانده ارتش اسرائیل بود و او را پس از بازنشستگی وارد سیاست کرد - از این تصمیم آیزنکوت احساس خیانت کرد. با این حال، آیزنکوت بر موضع خود ایستاد و کرسی خود در کنست را به عنوان عضور حزب اتحاد ملی واگذار کرد، اما همچنان یک چهره کلیدی در اپوزیسیون باقی ماند.
در آن زمان، کمتر کسی آیزنکوت را به عنوان یک مدعی جدیی برای جایگزینی نتانیاهو میدیدند -با این فرض که او در نهایت به نیروهای مخالف بزرگتری خواهد پیوست. حتی پس از تأسیس حزب سیاسی یاشار (به عبری، مستقیم) در سپتامبر گذشته، او هنوز در مقایسه با بنت، که در آن زمان به عنوان نامزد پیشتاز در تلاش برای کنار زدن نتانیاهو دیده میشد، ضعیفتر به حساب میآمد.
وقتی بنت، رهبر حزب بنت ۲۰۲۶، در ماه آوریل با یائیر لاپید، رهبر حزب یش آتید و نخستوزیر سابق، برای تأسیس حزب جدید «با هم» متحد شد، از آیزنکوت خواستند که به آنها بپیوندد. ناظران سیاسی معتقد بودند که این ژنرال سابق بیتکلف، جاهطلبی لازم برای نخستوزیر شدن را ندارد و در نهایت تسلیم فشارها خواهد شد و بنت و لاپید انتظار نداشتند که او امتناع کند و مطمئناً پیشبینی نمیکردند که ظهور او به قیمت خودشان تمام شود.
اما با کاهش تدریجی حمایت از ائتلاف اتحاد با هم، اقبال به آیزنکوت در بهار امسال هفته به هفته افزایش یافت و در نهایت در این ماه از بنت و لاپید پیشی گرفت. نظرسنجیهای اخیر یاشار را به عنوان بزرگترین حزب در بلوک اپوزیسیون معرفی میکنند. طبق نظرسنجی ۱۶ ژوئن که توسط شبکه تلویزیونی کان انجام شد، اگر انتخابات اکنون برگزار شود، آیزنکوت ۲۱ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست را به دست خواهد آورد، که چهار کرسی بیشتر از دو هفته قبل است. در همین حال، ائتلاف بنت و لاپید شش کرسی را از دست دادند و به ۱۷ کرسی کاهش یافتند. همین نظرسنجی نشان داد که حزب لیکود نتانیاهو همچنان در حال از دست دادن حمایت عمومی در اسرائیل است و از ۳۲ کرسی فعلی به ۲۳ کرسی سقوط کرده است. به عبارت دیگر، در ختال حاضر آیزنکوت تنها دو کرسی با نتانیاهویی فاصله دارد، که جایگاهش به دلیل توافق نوظهور ایالات متحده و ایران آسیب دیده است.
همه نگاهها به آیزنکوت
با توجه به فاصله چهار ماهه با انتخابات - که قرار است ۲۰ اکتبر یا حداکثر ۲۷ اکتبر برگزار شود - آیزنکوت به عنوان چهره اصلی کمپین ظاهر شده است. بنت در ائتلاف خود پیشتاز است و در نظرسنجیها از لاپید در برابر نتانیاهو محبوبتر است، اما به نظر میرسد شانس او برای بازیابی قدرت و پیشی گرفتن از آیزنکوت رو به کاهش است. در واقع، انتظار میرود آیزنکوت به پیشروی خود ادامه دهد و به طور بالقوه از نتانیاهو پیشی بگیرد و رهبر بزرگترین حزب اسرائیل شود.
رأیدهندگان در بلوک اپوزیسیون بیش از هر چیز دیگری خواهان برکناری نتانیاهو پس از دو دهه هستند. اگر آیزنکوت به طور فزایندهای قویترین رقیب به نظر برسد، رأیدهندگان ممکن است بنت را به نفع او رها کنند. طبق نظرسنجیها، آیزنکوت همچنین رأیدهندگان میانهرو لیکود را که از نتانیاهو و نفوذ سیاستمداران تندرو و پوپولیست مسلط بر تیترهای خبری، به ویژه ایتامار بن گویر، وزیر امنیت ملی و بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی، خسته شدهاند، جذب میکند.
چهرهای غیرمتعارف؟
نتانیاهو و لیکود با ابراز نگرانی واقعی از ظهور آیزنکوت، شروع به هدف قرار دادن مستقیم او کردهاند و او را به عنوان یک ژنرال ضعیف فاقد تجربه سیاسی و دیپلماتیک در مقایسه با نتانیاهوی فرهیخته و تحصیلکرده در آمریکا به تصویر میکشند.
با این حال، به نظر میرسد همین ویژگیها به نفع آیزنکوت، به ویژه اعتبار او در مقایسه با شهرت نتانیاهو به عنوان یک چهره سیاسی تمامعیار، عمل میکنند. محبوبیت روزافزون آیزنکوت ریشه در حمله ۷ اکتبر، تاریکترین روز تاریخ اسرائیل، دارد. او در کنار گانتز، درخواستهای دوستان و هوادارانش را که از او میخواستند به کابینه نتانیاهو نپیوندد و از دادن یک خط نجات سیاسی به نخستوزیر خودداری کند، نادیده گرفت. آیزنکوت گفت که وظیفه او به عنوان یک سرباز سابق کمک به دفاع از این رژیم است.
همان صبح، او پسر ۲۵ سالهاش، گال، را که به همراه دهها هزار اسرائیلی دیگر برای خدمت ذخیره فراخوانده شده بود، به پایگاه نظامی برد. سه ماه بعد، در ۷ دسامبر، گال در جنگ غزه کشته شد. اسرائیلیها با خانواده آیزنکوت سوگواری کردند و بسیاری او را با نتانیاهو که پسرش یائیر در فلوریدا زندگی میکرد، مقایسه کردند.
جذابیت گسترده
با این حال، تراژدی شخصی آیزنکوت به تنهایی ظهور یک چهره نسبتاً کماهمیت را در عصری که تحت سلطه رسانههای اجتماعی، برندسازی و نمایش سیاسی است، توضیح نمیدهد. بخشی از این توضیح در تغییر جامعه اسرائیل از ۷ اکتبر نهفته است. آیزنکوت کاملاً نقطه مقابل رهبری است که قبل و بعد از حمله ویرانگر، این رژیم را اداره میکرد. ویژگیهایی که زمانی به عنوان نقاط ضعف تلقی میشدند، به نقاط قوت تبدیل شدهاند.
تجربه، تسلط و لهجه انگلیسی آمریکایی نتانیاهو مانع از آنچه بسیاری از اسرائیلیها توافق ناقص با ایران میدانند، نشد - توافقی که آیزنکوت به شدت از آن انتقاد کرده است. سابقه آیزنکوت نیز به نفع او عمل میکند. او پسر یک خانواده یهودی مراکشی است، نه عضوی از نخبگان سنتی اشکنازی که نتانیاهو از میان آنها ظهور کرد. دوران سربازی او را به بالاترین رتبه در ارتش رساند، اما برخلاف بسیاری از رهبران اپوزیسیون که خانههای مجللی دارند، او همچنان در یک آپارتمان ساده در هرتزلیا، در شمال تلآویو، زندگی میکند.
آیزنکوت حتی هنگام انتقادهای تند، رفتاری ملایم دارد و از سوی مخالفان سیاسی مورد احترام قرار میگیرد. او همچنین در تضاد کامل با شرکای ائتلافی تندرو نتانیاهو، به ویژه احزاب ارتدکس افراطی، قرار دارد که برای تصویب قانونی مبنی بر معافیت پیروان خود از خدمت سربازی تلاش کردهاند.
آیزنکوت نه تنها پسرش را در جنگ از دست داد، بلکه دو برادرزادهاش نیز در غزه کشته شدند. او در اسرائیل به نمادی از یک میهنپرست سختکوش و لیبرال تبدیل شده است. مدتها قبل از 7 اکتبر، او با تلاشهای نتانیاهو برای تضعیف قوه قضائیه اسرائیل مخالفت کرد. علیرغم پیشینه نظامی آیزنکوت، رأیدهندگان چپگرا به دلیل حمایت آشکار او از دستیابی به سازش با فلسطینیها، برخلاف بنت که طرفدار شهرکسازی و مخالف راهحل دو دولت است، به او نظر مساعدی دارند.
به استثنای تحولات چشمگیر و پیشبینینشده، به نظر میرسد آیزنکوت و نتانیاهو به سمت یکی از مهمترین انتخابات تاریخ اسرائیل پیش میروند. نتیجه همچنان نامشخص است. نتانیاهو هنوز از حمایت قابل توجهی برخوردار است و رهبری یک بلوک سیاسی منسجم را بر عهده دارد. آیزنکوت به مدت چهار سال به عنوان رئیس ستاد نظامی تحت نظر نتانیاهو خدمت کرد و این دو رابطه کاری سازندهای را حفظ کردند. در آن سمت، آیزنکوت هرگز اقتدار نتانیاهو را به چالش نکشید. اکنون او باید ثابت کند که از سرسختی سیاسی لازم برای شکست دادن رهبری برخوردار است که حرفه خود را بر اساس مقابله با احتمالات بنا کرده است.
آغاز پروژه حذف نتانیاهو از سوی ترامپ؟
صعود آیزنکوت در شرایطی رخ داده که به نظر میرسد روابط میان نتانیاهو و ترامپ بیش از هر زمان دیگری رو به تیرگی نهاده است. توافق در حال تکمیل تهران و واشنگتن و وضعیت درگیریها در لبنان از یکسو و اظهارات علنی رئیسجمهور ایالات متحده و معاونش، جی. دی. ونس، بر این ماجرا شدت بخشیده است. ترامپ روز پنجشنبه در مصاحبه تلفنی با شبکه تلویزیونی کان اسرائیل گفت: «باید ببینم چه کسی نامزد میشود، اما من بیبی را خیلی دوست دارم. به احتمال زیاد از او حمایت خواهم کرد». با این حال، یکی از دستیاران نتانیاهو، به بن کاسپیت، تحلیلگر المانیتور گفته: «ترامپ در حال حذف نتانیاهو است. ما شاهد یک تحول غیرقابل تصور و تکاندهنده هستیم».
در واقع، تغییر موضع ظاهری ترامپ، که ناشی از تمایل او برای پایان دادن به جنگ نامحبوب با ایران است، در نهایت میتواند برای هر نامزدی که او در انتخابات اکتبر اسرائیل از او حمایت کند، مضر باشد. این منبع ارشد سیاسی اسرائیلی گفت: «افکار عمومی در اسرائیل میتواند درست مانند ترامپ علیه نتانیاهو شود. اسرائیلیها در حال حاضر در شوک هستند و سعی میکنند چرخش ۱۸۰ درجهای ترامپ را هضم کنند و امیدوارند که این یک نقص گذرا باشد، اما اوضاع دیگر هرگز مثل قبل نخواهد شد».
در همین حال، نتانیاهو با چالشهای دیگری نیز روبرو است، نه تنها چالشهای واشنگتن. او همچنین باید با منتقدان درون و بیرون ائتلاف خود دست و پنجه نرم کند. این تصور گسترده در اسرائیل مبنی بر اینکه توافق ترامپ با ایران برای منافع اسرائیل فاجعهبار است، محاسبات نتانیاهو را شکل میدهد، زیرا او در حال بررسی این است که آیا مستقیماً با ترامپ مقابله کند یا به هوادارانش اجازه دهد به این کار ادامه دهند، همانطور که در طول هفته گذشته این کار را کردهاند. به گفته دستیار نتانیاهو، او حداقل فعلاً تمایلی به انجام این کار ندارد. او با اشاره به انتقادات عمومی از اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهور اسرائیل، که گفته میشود ترامپ او را به دلیل امتناع از عفو نتانیاهو در پرونده فسادش «ننگین»، «ضعیف» و «رقتانگیز» خوانده گفت: «ترامپ دمدمی مزاج و غیرقابل پیشبینی است. او میتواند همین کار را با نتانیاهو انجام دهد، که این امر مبارزات انتخاباتی او را از مسیر خارج میکند».
گیر افتاده بین ترامپ و تندروترها
حامیان نتانیاهو در کابینه و رسانهها یک کمپین تمام عیار علیه دولت ترامپ آغاز کردهاند. ینون ماگال، مجری راستگرای کانال ۱۴، ترامپ را «بازنده»، جیدی ونس را «کثافت» نامید و «دو یهودی» - استیو ویتکوف و جارد کوشنر - که مذاکرات ایالات متحده را رهبری میکنند، را بدنام کرد. کانال ۷ طرفدار شهرکسازی، توافق ایران را با توافق مونیخ ۱۹۳۸ مقایسه کرد و به شکست متفقین در مماشات با هیتلر اشاره کرد.
نتانیاهو که سعی دارد از این لفاظیها فاصله بگیرد، پیامهای آشتیجویانهای را از طریق سناتورهای بانفوذ و دیگر چهرههای واشنگتن به کاخ سفید منتقل کرده است. با این حال، ونس ظاهراً تحت تأثیر قرار نگرفته و روز پنجشنبه از «هیجان» اسرائیل در مورد این توافق انتقاد کرد. او به نیویورک تایمز گفت: «ما کار بسیار خوبی توسط آن کشور خاص و آن دولت خاص انجام دادهایم و من فکر میکنم این ایده که ما یک توافق وحشتناک انجام دادهایم، با واقعیتها پشتیبانی نمیشود».
به گفته یک منبع ارشد سیاسی اسرائیلی: «نتانیاهو میداند که اگر ترامپ آتشبس دیگری را اعمال کند و خواستار خروج اسرائیل از لبنان شود، میتواند با انتخابات خداحافظی کند. او نمیتواند در آستانه انتخابات از چنین اقدامی برای پایگاه لیکود و رأیدهندگان راستگرای خود دفاع کند». به گفته این منبع: «نتانیاهو هیچ دارایی ندارد. او ورشکسته است. او روی پیروزی کامل حساب کرده بود، اما در نهایت تسلیم در هر سه جبهه - حزبالله، حماس و ایران - را پذیرفت. او همچنین روی ادامه حمایت ترامپ حساب کرده بود و این نیز در حال فروپاشی است». این منبع افزود: «شرکت در انتخابات بدون ترامپ مانند رفتن به میدان نبرد بدون جلیقه ضدگلوله است. او در نهایت ممکن است تصمیم بگیرد که رویارویی مستقیم با ترامپ، جایگاه او را در جناح راست اسرائیل به عنوان تنها رهبری که قادر به «نه» گفتن به رئیس جمهور آمریکا است، احیا کند».
در سال 2022، نتانیاهو در مقام رهبر اپوزیسیون گفته بود که مهمترین ویژگی که نخستوزیر اسرائیل باید داشته باشد، توانایی «نه» گفتن به رئیسجمهور آمریکا است. او استدلال کرد که بدون آن، کسی نمیتواند این رژیم را رهبری کند. با تعمیم این گفته به وقایع کنونی، به نظر میرسد نتانیاهو سردرگم است. شانزده سال پیش، در مسیر اولین دیدار خود با رئیسجمهور وقت آمریکا، باراک اوباما، طبق گزارشها، نتانیاهو به نزدیکانش گفته بود که مطمئن نیست اوباما چه میخواهد و گمان میکند که رهبر تازه انتخاب شده ایالات متحده به دنبال سرنگونی اوست. او اکنون ممکن است همین سوال را در مورد ترامپ از خود بپرسد.