ایرانیان جهان - از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانههای آمریکایی، شکست راهبردی به متجاوزان تحمیل شده است.
خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نهتنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بنبست راهبردی و شکستهای میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانشآموزان بیگناه آغاز شد، بهسرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گستردهای پیدا کرد و واکنشهای متفاوتی را در رسانههای بینالمللی برانگیخت.
رسانههای جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کردهاند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتابها میتواند تصویری روشنتر از وضعیت واقعی جنگ و چشمانداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی به قلم اریکا سولومون، رئیس دفتر ایران، نوشت که جمهوری اسلامی ایران با تشدید فشار اقتصادی آمریکا و نگرانی از تضعیف کنترلش بر تنگه هرمز، آمادگی خود را برای تشدید تنش اعلام کرده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران، اعلام کرد که دوران «پاسخهای متناسب» پایان یافته و «هرگونه تجاوز به منافع و امنیت ایران با پاسخی سریعتر، سنگینتر و دردناکتر» مواجه خواهد شد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز از طرح ایجاد «منطقه ممنوعه» کشتیرانی در خلیج فارس خبر داد.
این گزارش تصریح میکند که ایران پس از حمله موشکی به دو ناو جنگی آمریکا، رویکردی تهاجمیتر اتخاذ کرده و به دنبال بازپسگیری ابتکار عمل است. فرزانه ثابت، تحلیلگر مؤسسه ژنو، توضیح میدهد که ایران با تشدید درگیریها امیدوار است قیمت جهانی نفت افزایش یافته یا تنگه هرمز به طور کامل بازبسته شود. حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر گروه بحران بینالمللی، تأکید میکند که محاسبات ایران تغییر کرده و حمله به ناوهای آمریکایی «نشانهای از این تحول» است.
نیویورک تایمز میافزاید که رهبران ایران معتقدند اکنون و پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا، بهترین زمان برای افزایش فشار است. محمدعلی شبانی، تحلیلگر منطقهای، این لحظه را «لحظه تعیینکننده» میخواند. در همین حال، اقتصاد ایران تحت فشار شدید قرار دارد و دولت برخی قیمتهای بنزین را افزایش داده است. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که وخامت شرایط اقتصاد جهانی در نهایت دولت ترامپ را به سوی نوعی توافق محدود سوق خواهد داد. در پایان، نیویورک تایمز به تشدید حملات انصارالله یمن به عربستان و تهدیدهای متقابل اشاره میکند که بر شعلههای این مناقشه منطقهای میافزاید.
نشریه اکونومیست در گزارشی نوشت که بسته شدن متناوب تنگه هرمز و حملات به کشتیرانی در دریای سرخ، کشورهای خاورمیانه را وادار به احیای کریدورهای زمینی و ریلی کرده است. بر اساس این گزارش، عراق روزانه ۱۳۰۰ کامیون نفت را از طریق صحرای سوریه به بندر بانیاس در دریای مدیترانه میفرستد و این مسیر حدود ۵ درصد صادرات نفت عراق را تشکیل میدهد. امارات متحده عربی نیز پس از افت ۳۰ درصدی ترافیک باری و مسافری فرودگاه دبی، شاهد رونق بیسابقه حملونقل جادهای بوده و یک شرکت لجستیکی گزارش داده که در ماه مارس (اولین ماه جنگ) بیش از کل سال قبل درآمد کسب کرده است.
این گزارش میافزاید که شبکههای ریلی نیز احیا شدهاند. تردد قطارها از بنادر خزر ایران به تهران هر ۲۰ دقیقه یکبار انجام میشود و تجارت ماهانه در راهآهن ایران-افغانستان بیش از دو برابر شده است. کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز تکمیل راهآهن ۲۱۰۰ کیلومتری کویت-عمان به ارزش ۲۵۰ میلیارد دلار را تسریع کردهاند و عراق برنامه ساخت خط لوله ۴.۶ میلیارد دلاری بصره-حدیثه برای انتقال ۲ میلیون بشکه نفت در روز را در اولویت قرار داده است.
اکونومیست با اشاره به طرحهای بزرگ فیبر نوری مانند «سیلکلینک» عربستان-سوریه و احیای خط لولههای عراق به مدیترانه توسط شورون، آرامکو و قطر، تصریح میکند که جنگ در حال تغییر جغرافیای اقتصادی منطقه است. هرچند حملونقل دریایی همچنان ارزانترین گزینه است، اما اختلالات طولانیمدت، بندرهای ساحلی را در برابر مراکز تجاری داخلی تضعیف کرده و «جنگ کاری را انجام داده که دیپلماسی بارها از آن ناتوان بود: وادار کردن همسایگان خاورمیانه به تجارت دوباره با یکدیگر.»
شبکه انبیسی نیوز از تشدید بیسابقه درگیریها میان ایران و آمریکا خبر داد. بر اساس این گزارش، سنتکام اعلام کرد که در واکنش به دو حمله موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به یک ناو جنگی آمریکایی، پنج نفتکش ایرانی مرتبط با سپاه را منهدم کرده است؛ چهار فروند در دریای عمان و یک فروند در نزدیکی جزیره خارگ. سخنگوی سنتکام ادعا کرد که «هیچ پرسنل آمریکایی آسیب ندیدهاند.»
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در بیانیهای اعلام کرد که دو ناو جنگی آمریکا را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده و آسیب وارد کرده است و متعاقباً پایگاه هوایی الازرق آمریکا در اردن را موشکباران نمود. نیروی دریایی سپاه همچنین با صدور هشداری بیسابقه اعلام کرد که خدمه نفتکشهای مستقر در بنادر کویت و بحرین باید فوراً شناورهای خود را تخلیه کنند، زیرا این دو کشور به عنوان میزبان نیروهای آمریکایی و شریک اقدامات آنان، هدف قرار خواهند گرفت.
انبیسی نیوز میافزاید که تنگه هرمز به میدان اصلی نبرد تبدیل شده و حملات متقابل به نفتکشها ادامه دارد. دولت ترامپ نیز تحریمهای جدیدی علیه صنعت هوانوردی ایران اعمال کرد و بیش از ۲۴ شرکت هواپیمایی تجاری و خصوصی و ارائهدهندگان خدمات باری خارجی را هدف قرار داد. این گزارش تصویری از یک چرخه خطرناک حمله و ضدحمله ارائه میدهد که در آن هر دو طرف خطوط قرمز یکدیگر را جابجا میکنند. ایران خواستار عبور کشتیها از مسیر مورد تأیید خود است و آمریکا نیز مسیر جنوبی تحت اسکورت خود را تبلیغ میکند.
رادیو ملی آمریکا (انپیآر) در برنامهای به بررسی آینده نامعلوم پایگاههای نظامی آمریکا در خلیج فارس پس از حملات گسترده ایران پرداخت. بر اساس این گزارش، یکی از حساسترین پرسشهای کنونی برای واشنگتن و متحدان عربش این است که آیا الگوی میزبانی هزاران نیروی آمریکایی به بهانه حفاظت در برابر ایران، همچنان پابرجاست یا خیر. خبرنگار انپیآر در خلیج فارس، میگوید: «واقعیت این است که هیچ جایگزینی برای دفاع آمریکا در خلیج فارس وجود ندارد.» بلال ساب، مشاور پیشین پنتاگون، نیز تأکید کرد که این ادعا که کشورهای عرب در حال بازنگری بنیادین هستند، «اغراقآمیز» است.
با این حال، ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، اذعان کرد که جنگ نشان داد معماری امنیتی خلیج فارس بر پایه «بازدارندگی شکننده» استوار بود. وی گفت: «یک پهپاد توانست توانایی تولید گاز طبیعی مایع قطر را ۱۷ درصد کاهش دهد. یک پهپاد که در کل زنجیره تأمین آن شاید بیش از ۱۰۰ هزار دلار هزینه نداشت.» در بحرین نیز دریاسالار داریل کادل با صراحت گفت: «به این زودیها به آنجا بازنمیگردیم.»
این گزارش تصریح میکند که از حدود ۸۰۰۰ پرسنل نظامی پیش از جنگ در بحرین، اکنون کمتر از ۱۰۰ تن باقی مانده و ۱۳۰۰ عضو خانواده تخلیه شدهاند. در همین حال، کشورهای عرب خلیج فارس با تکیه بر پیمانهای دفاعی جدید از جمله توافق مکه با ترکیه و پاکستان و همکاری با اوکراین در حوزه پهپادی، تلاش میکنند وابستگی خود را کاهش دهند.
بیبیسی گزارش داد که قیمت نفت برای نخستین بار از اواخر ژوئیه از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. این افزایش در پی حملات متقابل ایران و آمریکا و همچنین حملات انصارالله یمن به تأسیسات نفتی عربستان سعودی صورت گرفت. بر اساس این گزارش، آمریکا در واکنش به حمله موشکی ایران به یک ناو جنگیاش، پنج نفتکش ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را هدف قرار داد که چهار فروند در دریای عمان و یک فروند در نزدیکی جزیره خارگ بودند. سنتکام مدعی شد که این شناورها بخشی از «شبکه سایه چندمیلیارد دلاری تأمین مالی سپاه» بودهاند.
تهران نیز در واکنش، با شلیک موشک به پایگاه آمریکا در اردن و حمله به دو ناو آمریکایی و هشت نفتکش در تنگه هرمز، چرخه تلافیجویانه را ادامه داد.
همزمان، انصارالله یمن با حملات پهپادی و موشکی به تأسیسات انرژی و زیرساختهای غیرنظامی عربستان، ۷۳ نفر را زخمی کرد و آتشسوزی در تأسیسات نفتی این کشور ایجاد نمود.
بیبیسی یادآور میشود که پیش از جنگ، قیمت نفت برنت حدود ۷۰ دلار بود و بسته شدن تنگه هرمز که ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند، عامل اصلی جهش قیمتها بوده است.
رسانه های عربی
الجزیره در مقاله ای به «تناقض نقش قطر بهعنوان میانجی و هدف حملات نظامی» پرداخت و نوشت: در سپتامبر ۲۰۲۵، اسرائیل در دوحه به محل حضور رهبران حماس حمله کرد؛ حملهای که در زمانی انجام شد که قطر میزبان مذاکراتی با حمایت آمریکا برای آتشبس در غزه بود. یک سال بعد، قطر در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، هدف حملات موشکی و پهپادی ایران نیز قرار گرفت.
با وجود این حملات، دوحه از نقش میانجی خود عقبنشینی نکرد و به تلاش برای پیشبرد مذاکرات غزه و کاهش تنشهای منطقهای ادامه داد. مقاله تأکید میکند که قطر به دلیل مشارکت مستقیم در جنگ هدف قرار نگرفت، بلکه «موقعیت آن در شبکه روابط و نقش میانجیگریاش» باعث آسیبپذیری آن شد.
نویسنده نتیجه میگیرد که میانجیگری بخشی از راهبرد «موازنهسازی» قطر است، اما برای حفظ این نقش، صرفاً روابط متنوع و تضمینهای امنیتی کافی نیست و باید چارچوب بینالمللی مؤثرتری برای حفاظت از کشورهای میانجی ایجاد شود.
المیادین در مقاله ای به تشدید تنش میان یمن و عربستان سعودی میپردازد. نویسنده گزارش می دهد که عربستان طی روزهای اخیر بیش از ۱۲۰ حمله هوایی به پنج استان یمن انجام داده و در مقابل، نیروهای یمنی با دهها موشک بالستیک و پهپاد، اهداف نظامی و اقتصادی مهمی در جنوب عربستان، از جمله تأسیسات آرامکو در جیزان، ابها و نجران و پایگاه هوایی ملک خالد را هدف قرار دادهاند.
از نگاه نویسنده، این حملات نشاندهنده توانایی یمن در گسترش دامنه پاسخها و آسیبپذیری سامانههای پدافند هوایی عربستان است. مقاله همچنین تاکید میکند نیروهای یمنی توانستهاند بخشی از تحرکات و تجهیزات نظامی مورد حمایت ریاض را منهدم کرده و چند پهپاد سعودی را سرنگون کنند.
در نهایت، نویسنده معتقد است ادامه رویکرد نظامی، محاصره و بنبست سیاسی، عربستان را با یک «تنگنای راهبردی» و هزینههای فزاینده مواجه کرده و خطر ورود دو طرف به مرحله رویارویی گستردهتر را افزایش داده است.
رأی الیوم در مقاله با انتقاد شدید از سیاست آمریکا، حملات کشور علیه غیرنظامیان در ایران، بهویژه مدرسهای در میناب و مراسم عروسی در سیریک، را بررسی کرد. نویسنده تاکید می کند که این حملات بخشی از راهبرد «شوک و ارعاب» برای ایجاد ترس، تضعیف روحیه مردم و تحت فشار قرار دادن حکومت ایران است.
به باور او، کشتار زنان و کودکان نهتنها اراده جامعه ایران را درهم نمیشکند، بلکه موجب افزایش همبستگی ملی و تقویت روحیه مقاومت میشود. مقاله همچنین سکوت جامعه جهانی و سازمان ملل را محکوم کرده و این حملات را، مصداق جنایت جنگی میداند.
نویسنده استدلال میکند که آمریکا با وجود برتری فناوری و اطلاعاتی، در شناخت روحیه و واکنش جامعه ایران دچار خطای راهبردی شده است. در پایان، تأکید میشود که فشار نظامی و کشتار غیرنظامیان به جای تسلیم ایران، موجب افزایش مقاومت و مخالفت با خواستههای واشنگتن خواهد شد.
رسانه های روسیه و چین
«روزنامه مردم» چین در یادداشتی با عنوان «چین راهی عملی برای خروج خاورمیانه از وضعیت امنیتی دشوار پیشنهاد میکند» نوشت شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در گفتوگو با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، بر ضرورت ایجاد معماری امنیتی جدید در خاورمیانه بر پایه امنیت مشترک، جامع، همکاریمحور و پایدار تأکید کرده است. شی برای تحقق این هدف چهار محور را پیشنهاد داده است: تقویت ظرفیت کشورهای منطقه برای تأمین امنیت خود، اتخاذ رویکردی جامع برای حل بحرانهای مرتبط، پیوند دادن امنیت با توسعه و افزایش هماهنگیهای بینالمللی.
این یادداشت تأکید میکند کشورهای خاورمیانه باید خود درباره مسائل امنیتی منطقه تصمیم بگیرند و با گفتوگو و همکاری، چارچوبی متناسب با واقعیتهای منطقه ایجاد کنند. از نگاه چین، بحرانهای خاورمیانه به یکدیگر مرتبطاند و حل جداگانه آنها کافی نیست. در این میان، مسئله فلسطین همچنان در مرکز بحرانهای منطقه قرار دارد و اجرای راهکار دو دولتی و دستیابی به یک راهحل عادلانه باید در اولویت باشد.
نویسنده توسعه اقتصادی را پایه امنیت پایدار میداند و بر اهمیت حفظ امنیت خطوط کشتیرانی بینالمللی و آزادی ناوبری تأکید میکند.
چین اعلام کرده آماده همکاری با کشورهای منطقه برای حفاظت از این مسیرها، توسعه همکاری اقتصادی و افزایش اعتماد متقابل است.
این رسانه در بخش دیگری، بر نقش سازمان ملل و حقوق بینالملل در حل بحرانهای خاورمیانه تأکید کرده و تحریمهای یکجانبه و «صلاحیت فرامرزی» بدون مجوز سازمان ملل را ناکارآمد دانسته است. یادداشت با تأکید بر مخالفت چین با هژمونی و رویارویی بلوکی، رویکرد پکن را تلاشی برای ایجاد نظم امنیتی جدید در خاورمیانه معرفی میکند؛ نظمی که در آن گفتوگو، توسعه، حاکمیت کشورها و امنیت مشترک محور قرار گیرد.
خبرگزاری شینهوا در گزارشی با عنوان «درباره قرارگاه جنگ اقتصادی ایران چه میدانیم؟» نوشت وزارت امور اقتصادی و دارایی ایران در شرایط تشدید فشارهای اقتصادی و جنگی، «قرارگاه جنگ اقتصادی» را برای هماهنگی سریعتر دستگاهها و رسیدگی به مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ تشکیل داده است.
بر اساس این گزارش، این اقدام در شرایطی صورت گرفته که ایران همزمان با تحریمهای چند دههای، آسیبهای اقتصادی ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل، محاصره دریایی آمریکا و فشارهای جدید واشنگتن مواجه است.
مأموریت اصلی قرارگاه، شناسایی اختلالات اقتصادی ناشی از جنگ و ارائه راهحلهای عملی برای مشکلات حوزه تجارت، تأمین مالی و فعالیت بنگاهها عنوان شده است.
شینهوا به نقل از مقامهای ایرانی و کارشناسان میافزاید این قرارگاه میتواند با هماهنگ کردن دستگاههای مختلف، از بروکراسی جلوگیری کرده و استمرار زنجیره تأمین، واردات و صادرات، تأمین کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه و حمایت از واحدهای تولیدی را تضمین کند.
کارشناسان مورد استناد شینهوا تشکیل این نهاد را نشانه آمادگی ایران برای مواجهه طولانیمدت با فشار آمریکا میدانند. آنها معتقدند اقتصاد ایران پس از بیش از چهار دهه تحریم، ظرفیتهایی برای سازگاری با محدودیتهای خارجی ایجاد کرده است. در عین حال، این وضعیت میتواند فرصتی برای اصلاح نظام ارزی و بودجه، تقویت بخش خصوصی، مهار تورم و کاهش مشکلات اقتصادی مردم باشد.