ایرانیان جهان - فارس /وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با حضور در خبرگزاری فارس، دلایل افت کیفیت اینترنت کشور و عوامل مؤثر بر کیفیت شبکه را تشریح کرد و درباره برنامه‌های این وزارتخانه برای توسعه فیبر نوری و بهبود کیفیت اینترنت ثابت و همراه به گفت‌وگو پرداخت.
سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، با حضور در خبرگزاری فارس به گفت‌وگو درباره مهم‌ترین مسائل حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات پرداخت.هاشمی در این گفت‌وگو به تشریح آخرین وضعیت صنعت فضایی کشور پس از حمله به پژوهشگاه فضایی ایران، برنامه‌های توسعه منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی، کاربردهای اقتصادی فناوری فضایی، چالش‌های کیفیت اینترنت ثابت و همراه، توسعه فیبر نوری، حکمرانی فضای مجازی، فیلترینگ، تمام شدن زودهنگام بسته‌های اینترنت و پیگیری حقوقی فعالیت استارلینک پرداخت.
مشروح گفت‌وگوی خبرگزاری فارس با وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در ادامه می‌آید.
فارس: شامگاه جمعه ۲۲ اسفند، پژوهشگاه فضایی ایران هدف حمله قرار گرفت. شما در آن زمان کجا بودید و چگونه از این اتفاق مطلع شدید؟ چه واکنشی به این حادثه داشتید؟
هاشمی: همان‌طور که می‌دانید، در جنگ رمضان شاهد اتفاقات ویژه‌ای بودیم و تلاش‌های گسترده‌ای برای حفظ پایداری ارتباطات انجام شد. البته بخشی از این تلاش‌ها روایت نشد و در سکوت پیش رفت.یکی از اتفاقات تلخی که در جنگ رمضان رخ داد، حمله به پژوهشگاه فضایی ایران در شامگاه جمعه ۲۲ اسفند بود. طبیعتاً این حادثه اتفاق بسیار تلخی برای حوزه ارتباطات محسوب می‌شد؛ به‌ویژه با توجه به توفیقات چشمگیری که کشور در سال‌های گذشته در صنعت فضایی به دست آورده و دستاوردهای قابل‌توجهی که در دولت چهاردهم شاهد آن بوده‌ایم.
طبیعتاً یکی از اهدافی که دشمن به‌صورت ویژه در دستور کار خود قرار داده بود، پژوهشگاه فضایی ایران و پژوهشکده‌های زیرمجموعه آن بود. بلافاصله از طریق معاون، رئیس پژوهشگاه در جریان این حادثه قرار گرفتم. واقعیت این است که پیش از این حادثه، پیش‌بینی کرده بودیم که پژوهشگاه فضایی ایران و پژوهشکده‌های زیرمجموعه آن ممکن است در فهرست اهداف دشمن قرار بگیرند. بر همین اساس، تمهیداتی در نظر گرفته شده بود و خوشبختانه به‌واسطه تمهیداتی که از قبل اندیشیده شده بود، بخش عمده‌ای از تجهیزات از پژوهشگاه خارج شده بود. البته بخشی از زیرساخت‌های مجموعه آسیب دید، اما نکته مهم‌تر این بود که در این حادثه خسارت جانی نداشتیم.مهم‌ترین داشته ما در پژوهشگاه فضایی و به‌طور کلی در صنعت فضایی کشور، نیروی انسانی متخصص است. خوشبختانه این سرمایه ارزشمند حفظ شده و همین موضوع باعث می‌شود به آینده بسیار امیدوار باشیم. فرایند تحقیق و توسعه در پژوهشگاه فضایی و پژوهشکده‌های زیرمجموعه آن نیز با جدیت دنبال می‌شود.
توسعه اقتصاد فضا نیازمند ورود بخش خصوصی است
فارس: شما در هفته جهانی فضا بر ضرورت تبدیل ظرفیت‌های فضایی کشور به خدمات ملموس برای مردم تأکید کردید. چرا اقتصاد فضا تا این اندازه اهمیت دارد و چه برنامه‌ای برای توسعه آن دارید؟هاشمی: واقعیت این است که صنعت فضا یک صنعت راهبردی است؛ هم از منظر اقتدار کشور اهمیت دارد و هم اقتصاد آینده جهان به توسعه این صنعت گره خورده است.من در هفته جهانی فضا به موضوع اقتصاد فضا اشاره کردم. اگر به پیش‌بینی‌های انجام‌شده در سطح بین‌المللی نگاه کنیم، برآوردها نشان می‌دهد که سهم اقتصاد فضا تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۱.۸ تریلیون دلار خواهد رسید.برای درک بهتر این عدد، کافی است توجه کنیم که اگر کل اقتصاد جهان را حدود ۱۰۰ تریلیون دلار در نظر بگیریم، سهم ۱.۸ تریلیون دلاری اقتصاد فضا رقم قابل‌توجهی است. این موضوع نشان می‌دهد که کشورها باید برای حضور در این بازار برنامه داشته باشند و متناسب با تحولات آن حرکت کنند.نکته دیگر، نرخ رشد این صنعت است. برآوردها نشان می‌دهد که متوسط نرخ رشد اقتصاد فضایی حدود ۹ درصد است؛ رقمی که از رشد اسمی پیش‌بینی‌شده برای کل اقتصاد جهان بیشتر است. بنابراین، توجه به اقتصاد فضا صرفاً یک انتخاب نیست، بلکه باید به‌عنوان یک رویکرد راهبردی مورد توجه قرار بگیرد.در وزارت ارتباطات نیز تلاش می‌کنیم نگاه به صنعت فضایی را از فعالیت‌های صرفاً پژوهشی فراتر ببریم و زمینه استفاده عملی از دستاوردهای آن را در بخش‌های مختلف کشور فراهم کنیم.
واقعیت این است که حوزه‌های مختلف زندگی و فعالیت‌های اقتصادی با صنعت فضایی ارتباط دارند. یکی از نمونه‌های مهم، مدیریت زمین و حفاظت از محیط زیست است.برای مثال، در زمینه مدیریت زمین، پایش پیکره‌های آبی، مدیریت جنگل‌ها، جلوگیری از جنگل‌خواری و مقابله با دست‌اندازی به منابع طبیعی، می‌توان از ظرفیت ماهواره‌ها استفاده کرد.
در گذشته، برای شناسایی تغییرات در اراضی، ساخت‌وسازهای غیرمجاز یا دست‌اندازی به اراضی ملی، در بسیاری از موارد لازم بود کارشناسان به‌صورت محلی و میدانی بررسی کنند که چه اتفاقی رخ داده است. این کار زمان‌بر بود و امکان پایش مستمر همه مناطق نیز وجود نداشت، اما امروز با استفاده از ظرفیت ماهواره‌ها، تصویربرداری از سطح زمین و بهره‌گیری از هوش مصنوعی، می‌توان این فرایند را به‌صورت مکانیزه انجام داد.به این ترتیب، تغییرات سطح زمین شناسایی می‌شود و اطلاعات به دستگاه‌های متولی ارائه می‌شود تا بررسی کنند که آیا تغییرات ایجادشده مجوز قانونی دارد یا خیر. اگر این تغییرات مجوزهای لازم را داشته باشند، اقدامات متناسب انجام می‌شود؛ اما در صورت غیرمجاز بودن، موضوع می‌تواند برای پیگیری به مراجع قضایی ارجاع شود.این نمونه نشان می‌دهد که فناوری فضایی چگونه می‌تواند در حفاظت از محیط زیست و اراضی ملی، افزایش بهره‌وری و کاهش زمان رسیدگی به تخلفات مؤثر باشد.البته کاربردهای صنعت فضایی به این حوزه محدود نمی‌شود. در پیش‌بینی‌های هواشناسی، شناسایی کانون‌های گردوغبار، مدیریت منابع طبیعی، اکتشاف و بهره‌برداری از معادن و بسیاری از حوزه‌های دیگر نیز می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد.بنابراین، باید بتوانیم دستاوردهای صنعت فضایی را به نیازهای واقعی کشور پیوند بزنیم؛ به‌گونه‌ای که نتیجه این فعالیت‌ها در مدیریت بهتر منابع، افزایش بهره‌وری و ارائه خدمات به مردم قابل مشاهده باشد.
توسعه منظومه شهید سلیمانی برای تأمین نیازهای ارتباطی
یکی از وجوه استفاده از صنعت فضایی، تأمین نیازهای ارتباطی مردم است. امروز توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای به‌صورت جدی در دستور کار دولت‌های مختلف قرار گرفته است تا بتوانند نیازهای ارتباطی جوامع و مردم را در سراسر جهان پوشش دهند. نمونه این روند، منظومه ماهواره‌ای استارلینک است که در بستر تحولات سریع فناوری توسعه یافته است.واقعیت این است که برای پوشش ارتباطی مناطق روستایی و نقاطی که ایجاد زیرساخت زمینی در آن‌ها امکان‌پذیر نیست یا دشواری‌های زیادی دارد، باید از ظرفیت ماهواره‌ها نیز استفاده کنیم. با این حال، برای پاسخ‌گویی به نیاز مردم در حوزه ارتباطات، انتقال داده و مکالمه، باید از این ظرفیت بهره بگیریم. در همین راستا، توسعه منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی یکی از موضوعاتی است که به‌صورت ویژه در دستور کار وزارت ارتباطات قرار دارد.این منظومه برای ۲۴ ماهواره طراحی شده است که ۶ ماهواره آن به‌عنوان ماهواره‌های ذخیره در نظر گرفته شده‌اند و ۱۸ ماهواره دیگر نقش عملیاتی دارند.برنامه‌ریزی ما این است که این پروژه را مطابق برنامه پیش ببریم. امیدواریم در دهه فجر از این ماهواره‌ها رونمایی کنیم و تا پیش از پایان سال نیز آن‌ها را در مدار قرار دهیم؛ البته شرایط کشور ممکن است بر زمان‌بندی پیش‌بینی‌شده تأثیر بگذارد و باعث جابه‌جایی برخی برنامه‌ها شود. نکته‌ای که می‌خواهم بر آن تأکید کنم، این است که توسعه منظومه شهید سلیمانی متوقف نشده است. تا امروز که با شما صحبت می‌کنم، روند کار طبق برنامه دنبال شده و فعالیت‌ها ادامه دارد.
این پروژه یکی از مصادیق اهمیت توسعه فناوری‌های پیشرفته در کشور است. اگر بخواهیم روند توسعه و رشد کشور شتاب بگیرد، باید بخش خصوصی را نه‌فقط در شعار، بلکه در عمل به رسمیت بشناسیم و زمینه حضور و فعالیت مؤثر آن را فراهم کنیم.در صنعت فضایی نیز لازم است مجموعه‌های دولتی، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی در کنار یکدیگر قرار بگیرند و با تقسیم کار و همکاری، مسیر توسعه را سریع‌تر طی کنند.فارس: برای اینکه اقتصاد فضا در کشور شکل بگیرد، چه مجموعه‌هایی باید در این مسیر مشارکت کنند؟ آیا توسعه صنعت فضایی صرفاً بر عهده نهادهای دولتی و پژوهشی است؟
هاشمی: شکل‌گیری اقتصاد فضا نیازمند همکاری مجموعه‌ای از بازیگران است. نمی‌توان انتظار داشت که صرفاً با فعالیت‌های پژوهشی، اقتصاد فضایی شکل بگیرد و ظرفیت‌های این صنعت به‌طور کامل مورد استفاده قرار گیرد.در این مسیر، سازمان فضایی ایران، پژوهشگاه فضایی، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های فعال در بخش خصوصی باید در قالب یک کار تیمی همکاری کنند.پژوهش و توسعه فناوری اهمیت زیادی دارد، اما در کنار آن باید زمینه بهره‌برداری از دستاوردها نیز فراهم شود. یعنی لازم است ارتباط میان مجموعه‌های توسعه‌دهنده فناوری و مجموعه‌هایی که می‌توانند از این فناوری‌ها در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجرایی استفاده کنند، تقویت شود.برای مثال، اگر داده‌های ماهواره‌ای بتوانند در مدیریت زمین، حفاظت از جنگل‌ها، پایش منابع آبی یا پیش‌بینی شرایط جوی به کار گرفته شوند، باید سازوکاری وجود داشته باشد که دستگاه‌های متولی به این داده‌ها دسترسی پیدا کنند و از آن‌ها در تصمیم‌گیری‌های خود استفاده کنند.
دانش‌آموزان ایرانی در شناسایی سیارک‌ها مشارکت می‌کنند
در چنین شرایطی، هم بهره‌وری افزایش پیدا می‌کند و هم تقاضا برای خدمات فضایی شکل می‌گیرد. این تقاضا می‌تواند زمینه فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه بازار محصولات و خدمات فضایی را فراهم کند.بنابراین، باید از نگاه صرفاً پژوهشی فاصله بگیریم و در کنار توسعه فناوری، به شکل‌گیری بازار و استفاده عملی از دستاوردها نیز توجه کنیم.به همین دلیل، در هفته جهانی فضا اعلام کردیم که باید به سمت شکل‌دهی اقتصاد فضا حرکت کنیم و بهره‌برداران را در کنار مجموعه‌های توسعه‌دهنده فناوری قرار دهیم. منظور از این مجموعه‌ها صرفاً مراکز پژوهشی نیست، بلکه سازمان فضایی ایران، پژوهشگاه فضایی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان نیز باید در قالب یک کار تیمی و با همکاری یکدیگر فعالیت کنند تا بتوانیم در این حوزه به موفقیت برسیم.در کنار توسعه فناوری، موضوع آموزش و ترویج علم نیز برای ما اهمیت دارد. در این زمینه، تعاملاتی با مجموعه آموزش‌وپرورش داشته‌ایم تا زمینه آشنایی نسل جوان با صنعت فضایی و مشارکت آن‌ها در فعالیت‌های علمی مرتبط فراهم شود.در همین راستا، با مجموعه‌های مرتبط همکاری‌هایی داشته‌ایم و تلاش کرده‌ایم در استان‌های مختلف، گروه‌هایی را برای فعالیت‌های علمی و رصدهای مرتبط با سیارک‌ها سازمان‌دهی کنیم. هدف این است که دانش‌آموزان صرفاً شنونده مطالب علمی نباشند، بلکه خودشان در فرایندهای علمی مشارکت کنند و تجربه عملی به دست بیاورند.در این برنامه‌ها، دانش‌آموزان با موضوعات مرتبط با فضا آشنا می‌شوند و در فعالیت‌های مربوط به شناسایی سیارک‌ها مشارکت می‌کنند. این کار می‌تواند به علاقه‌مندی بیشتر آن‌ها به علوم پایه، فناوری‌های پیشرفته و صنعت فضایی منجر شود.
یکی از اتفاقات ارزشمند در این زمینه، نام‌گذاری مجموعه‌ای از سیارک‌ها به نام شهدای دانش‌آموز، از جمله شهدای مدرسه میناب، و معرفی منظومه‌ای از این سیارک‌ها با نام «ماکان» به یاد شهید ماکان نصیری است. این اقدامات علاوه بر ارزش علمی، جنبه فرهنگی و تربیتی نیز دارند؛ زیرا می‌توانند یاد و خاطره شهدای دانش‌آموز را در قالب یک فعالیت علمی ماندگار کنند و در عین حال، انگیزه نسل جوان را برای ورود به عرصه‌های علمی افزایش دهند.همان‌طور که اشاره کردم، هدف قرار گرفتن پژوهشگاه فضایی نشان‌دهنده اهمیت راهبردی این صنعت است. طبیعتاً چنین اتفاقی انگیزه همکاران ما را برای ادامه مسیر افزایش داده است و ما با قوت بیشتری این روند را دنبال خواهیم کرد.البته نمی‌توان منکر شد که آسیب به زیرساخت‌ها و تجهیزات ممکن است دشواری‌هایی ایجاد کند و فرایند تأمین تجهیزات نیز به زمان نیاز داشته باشد. با این حال، باید میان آسیب به تجهیزات و از بین رفتن دانش و توانمندی علمی کشور تفاوت قائل شد.صنعت فضایی حاصل سال‌ها تلاش، تحقیق و توسعه است. دانشمندان و متخصصان کشور طی سال‌های گذشته تجربه و دانشی را در این حوزه ایجاد کرده‌اند که سرمایه اصلی ما محسوب می‌شود.این صنعت همچنین بستری برای فعالیت نخبگان و جوانان کشور فراهم کرده و فرایندهای علمی و تخصصی آن به سطحی از بلوغ رسیده است. نیروهای جدید نیز به این مجموعه اضافه می‌شوند و ظرفیت انسانی کشور در این حوزه استمرار دارد.بنابراین، اگرچه ممکن است بخشی از زیرساخت‌ها آسیب ببینند، دانش و تجربه‌ای که در کشور شکل گرفته و مسیر علمی‌ای که با تلاش متخصصان طی شده است، با بمباران از بین نمی‌رود.
ما این مسیر را با اتکا به دانش داخلی، توان متخصصان و برنامه‌ریزی برای توسعه فناوری ادامه خواهیم داد و امیدواریم صنعت فضایی کشور در آینده نیز با قدرت بیشتری به پیشرفت خود ادامه دهد.فارس: یکی از مهم‌ترین مطالباتی که مخاطبان خبرگزاری فارس پیش از این گفت‌وگو مطرح کردند، کیفیت شبکه ارتباطی کشور است.
مردم از سرعت پایین اینترنت، افت سرعت در ساعات اوج مصرف، قطعی و وصل شدن مکرر، پینگ بالا، کیفیت نامناسب تماس و اختلال در اینترنت ثابت و همراه گلایه دارند. یکی از دلایل این وضعیت نیز توسعه‌نیافتگی شبکه اینترنت ثابت، به‌ویژه در دهه ۹۰، و انتقال بخش عمده بار شبکه کشور به اینترنت همراه است. با توجه به اینکه شما توسعه فیبر نوری و افزایش اتصال را از اولویت‌های وزارت ارتباطات اعلام کرده‌اید، چرا این پروژه با شتاب مورد انتظار مردم پیش نمی‌رود؟ برای تسریع آن و ملموس شدن اثراتش بر کیفیت شبکه چه برنامه‌ای دارید؟ به‌ویژه اینکه در برنامه هفتم پیشرفت، هدف اتصال ۲۰ میلیون خانوار مطرح شده، اما تعداد اتصالات فعلی بسیار کمتر از این هدف است.
هاشمی: سؤال بسیار مهمی مطرح کردید. طبیعتاً کیفیت شبکه موضوعی جدی است و باید بپذیریم که تحولات اساسی در این حوزه یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد. عوامل متعددی بر کیفیت ارتباطات اثر می‌گذارند و برای بهبود وضعیت، باید مجموعه این عوامل را در نظر بگیریم.
برای توضیح این موضوع، اجازه بدهید از یک مقدمه شروع کنم. واقعیت این است که در حال حاضر، نسبت ترافیک اینترنت در شبکه ثابت و سیار کشور متناسب نیست. حدود ۲۵ درصد ترافیک روی شبکه ثابت قرار دارد و بخش عمده آن از طریق شبکه سیار منتقل می‌شود؛ در حالی که الگوی رایج در دنیا متفاوت است. این وضعیت باعث می‌شود که در مقاطعی، شبکه همراه به نقطه اشباع برسد و همین مسئله بر کیفیت خدمات اثر بگذارد. البته این تنها عامل مؤثر بر کیفیت نیست، اما یکی از عوامل مهمی است که باید برای اصلاح آن برنامه داشته باشیم.جهت‌گیری وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم نیز با همین نگاه دنبال شده است؛ یعنی تلاش کنیم بخش بیشتری از ترافیک کشور به شبکه ثابت و پروژه سواپ منتقل شود. اگر بخواهیم کیفیت ارتباطات را به شکل پایدار بهبود دهیم، باید زیرساخت‌های ارتباطی را به‌گونه‌ای توسعه دهیم که بار شبکه صرفاً بر دوش ارتباطات سیار نباشد.یکی دیگر از مسائل، محدودیت‌های حوزه فرکانس است. ارائه خدمات در شبکه سیار به منابع فرکانسی وابسته است و در این زمینه با مخاطرات و محدودیت‌هایی مواجه هستیم.در شرایط خاص و بحرانی کشور نیز ممکن است اختلالاتی در حوزه فرکانس ایجاد شود. طبیعتاً چنین اختلالاتی که برای جلوگیری از سوءاستفاده دشمن در شرایط خاص ایجاد می‌شوند، بر کیفیت ارتباطات اثر می‌گذارند و آثار آن‌ها را در شبکه همراه مشاهده می‌کنیم.
هاشمی: موانع مردمی توسعه دکل‌ها بر کیفیت اینترنت اثر می‌گذارد
البته باید توجه داشته باشیم که مشکلات شبکه همراه صرفاً به شرایط بحرانی محدود نیست و پیش از این نیز با مسائلی مانند نقاط کور پوشش و ضعف آنتن‌دهی در برخی مناطق مواجه بوده‌ایم. موضوع دیگر، ممانعت‌های مردمی در برابر توسعه زیرساخت‌های ارتباطی است. ممکن است در محلی امکان برقراری ارتباط وجود داشته باشد، اما به دلایلی، ادامه فعالیت یا توسعه سایت ارتباطی با مشکل مواجه شود.یکی از دلایل این مسئله، نگرانی‌هایی است که درباره تشعشعات آنتن‌های ارتباطی وجود دارد. در حالی که استانداردهای بین‌المللی مشخصی برای میزان مجاز تشعشعات تعریف شده و این موضوع به‌صورت مستمر قابل پایش است، همچنان در برخی مناطق با ممانعت‌هایی برای نصب یا ادامه فعالیت تجهیزات ارتباطی مواجه هستیم.از سوی دیگر، هزینه تأمین مکان برای نصب دکل‌های ارتباطی افزایش یافته است. در برخی موارد نیز برای تمدید قرارداد اجاره مکان‌هایی که تجهیزات در آن‌ها نصب شده‌اند، همکاری لازم صورت نمی‌گیرد.همه این عوامل در کنار یکدیگر بر توسعه شبکه همراه و کیفیت خدمات اثر می‌گذارند. بنابراین، وقتی درباره کیفیت شبکه صحبت می‌کنیم، باید مجموعه‌ای از مسائل فنی، اقتصادی و اجتماعی را در نظر بگیریم.مجموع این شرایط، اهمیت تمرکز بر توسعه شبکه ثابت را بیشتر نشان می‌دهد؛ چراکه در این بخش، دست‌کم با بخشی از محدودیت‌هایی که در توسعه شبکه سیار وجود دارد، مواجه نیستیم.
توسعه شبکه فیبر نوری با موانع مالی و اجرایی روبه‌رو است
فارس: درباره شبکه ثابت و پروژه فیبر نوری، تکلیف برنامه هفتم پیشرفت چیست و اکنون در چه وضعیتی قرار داریم؟ چرا میان هدف‌گذاری ۲۰ میلیون خانوار و تعداد اتصالات فعلی فاصله زیادی وجود دارد؟هاشمی: در این برنامه، موضوع توسعه فیبر نوری و فراهم‌کردن امکان اتصال ۲۰ میلیون خانوار به این شبکه پیش‌بینی شده است. البته در متن احکام برنامه هفتم، درباره مفهوم پوشش و اتصال ابهاماتی وجود دارد؛ چراکه صرف فراهم‌کردن امکان اتصال کافی نیست و باید زمینه استفاده واقعی مردم از این زیرساخت نیز فراهم شود.یکی از موضوعاتی که در اجرای این طرح با آن مواجه هستیم، تعامل با شهرداری‌ها برای انجام حفاری‌هاست. ما معتقدیم اگر قرار است حفاری انجام دهیم، داکت‌گذاری کنیم و پس از آن سطح معابر را ترمیم کنیم، باید اطمینان داشته باشیم که مردم نیز امکان استفاده از این زیرساخت را دارند. در غیر این صورت، باید بررسی کنیم که این میزان تلاش و هزینه تا چه اندازه به نتیجه واقعی منجر شده است.در بررسی تجربه سایر کشورها متوجه می‌شویم که نسبت اتصال به پوشش معمولاً صددرصد نیست و این نسبت، بسته به کشور و منطقه، متفاوت است. در برخی برآوردها، این نسبت حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد اعلام می‌شود؛ به این معنا که همه افرادی که در محدوده تحت پوشش قرار دارند، لزوماً به شبکه متصل نمی‌شوند.
با این حال، ما بر این موضوع تأکید داریم که اگر پوششی را اعلام می‌کنیم، باید نسبت معقولی از اتصال واقعی نیز در کنار آن وجود داشته باشد؛ چراکه نمی‌توان صرفاً زیرساختی ایجاد کرد و از پوشش خبر داد، اما اتصال و استفاده مردم از آن محقق نشود.بر همین اساس، از ابتدای دولت چهاردهم تلاش کردیم توسعه فیبر نوری را به سمت مناطقی هدایت کنیم که نیاز بیشتری به این خدمات دارند و امکان استفاده از زیرساخت ایجادشده در آن‌ها بیشتر است.
در حوزه پوشش نیز از حدود ۸ میلیون خانوار در ابتدای دولت به بیش از ۱۱ میلیون خانوار رسیده‌ایم که رشد حدود ۴۰ درصدی را نشان می‌دهد. در بخش اتصال نیز کار را از حدود ۳۳۰ هزار اتصال آغاز کردیم و اکنون تعداد اتصالات به بیش از ۲ میلیون رسیده است. کارکرد این شاخص به زبان ساده این است که در مناطقی که توسعه زیرساخت توجیه ندارد، منابع و امکانات را صرفاً برای ایجاد پوشش هزینه نکنیم. ما نسبت به این موضوع دغدغه جدی داریم و به همین دلیل، به‌صورت طبیعی تمرکز خود را بر مناطقی می‌گذاریم که به هر دلیلی، نیاز و تقاضای بیشتری برای استفاده از این خدمات دارند.در حال حاضر درباره پوشش ۱۱ میلیون خانوار صحبت می‌کنیم و این هدف‌گذاری از ابتدا در برنامه توسعه فیبر نوری مورد توجه بوده است. البته نباید شرایط جنگی را در اجرای این طرح‌ها نادیده گرفت. توسعه شبکه ارتباطی حتی در تعطیلات نوروز نیز متوقف نمی‌شود؛ چراکه باید اطمینان داشته باشیم مردم با قطعی یا اختلال در شبکه مواجه نشوند و خدمات ارتباطی به‌صورت مستمر در اختیار آن‌ها قرار گیرد. این موضوع در شرایط جنگی نیز اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند و باید ضمن تداوم توسعه، پایداری شبکه و ارائه خدمات به مردم را حفظ کنیم.در شرایط جنگی نیز همکاران ما تلاش کردند ضمن حفظ ارتباطات مردم، فعالیت‌های توسعه‌ای را متوقف نکنند. با وجود دشواری‌های موجود، کار در بسیاری از مناطق کشور ادامه یافته است.برای مثال، در شهر مشهد روند اجرای پروژه‌ها به‌خوبی پیش می‌رود. در تبریز و شیراز نیز با موانع جدی مواجه بودیم که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها برطرف شده و کار در حال پیگیری است.
در تهران نیز مسائل و موانعی وجود دارد که برای حل آن‌ها، جلساتی با حضور معاون اول رئیس‌جمهور، شهردار محترم و... در هفته آینده برگزار خواهد شد. تلاش می‌کنیم با همکاری مجموعه مدیریت شهری و دستگاه‌های مسئول، این موانع را برطرف کنیم.امیدواریم در حوزه توسعه فیبر نوری در تهران نیز خبرهای خوبی داشته باشیم؛ چراکه می‌دانیم مردم تهران و استان تهران در این زمینه مطالبات جدی دارند.فارس: نقش شرکت مخابرات ایران در توسعه فیبر نوری چیست؟ با توجه به اینکه بخش مهمی از زیرساخت ارتباطی کشور در اختیار این شرکت است، وزارت ارتباطات چگونه می‌خواهد از ظرفیت آن استفاده کند؟هاشمی: یکی از تصمیم‌های مهم ما در دولت چهاردهم این بود که شرکت مخابرات ایران را به‌عنوان یک بازیگر کلیدی در توسعه زیرساخت‌های ارتباطی کشور به رسمیت بشناسیم. واقعیت این است که بخش قابل‌توجهی از زیرساخت‌های ارتباطی کشور در اختیار شرکت مخابرات ایران قرار دارد و نمی‌توان بدون همکاری مؤثر با این مجموعه، برنامه توسعه شبکه ثابت را به‌طور کامل پیش برد. از سوی دیگر، رویکرد دولت چهاردهم بر تعامل و همکاری استوار بوده است. پس از سال‌ها اختلاف و چالش میان مجموعه‌های مختلف، به این جمع‌بندی رسیدیم که باید اختلافات را کنار بگذاریم و با تمرکز بر منافع مردم، همکاری‌ها را گسترش دهیم.در همین چارچوب، از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم، مدیرعامل شرکت مخابرات ایران در جلسات شورای معاونان وزارت ارتباطات حضور پیدا کرده است. این همکاری آثار مثبتی داشته و زمینه تعامل بیشتر میان وزارت ارتباطات و شرکت مخابرات را فراهم کرده است.
البته با توجه به گستردگی حوزه فعالیت شرکت مخابرات و نقش آن در زیرساخت‌های ارتباطی کشور، انتظار داریم این همکاری‌ها بیش از گذشته تقویت شود.یکی از پروژه‌های مهمی که در همین چارچوب در دستور کار قرار گرفته، پروژه جایگزینی کابل‌های مسی با فیبر نوری یا «سواپ» است. این پروژه با حضور رئیس‌جمهور در دستور کار قرار گرفت و از اتفاقات مهم در مسیر توسعه شبکه ثابت به شمار می‌رود.جایگزینی کابل‌های مسی با فیبر نوری می‌تواند ظرفیت شبکه ثابت را افزایش دهد و زمینه ارائه خدمات باکیفیت‌تر را فراهم کند. با پیشبرد این پروژه و همکاری نزدیک‌تر با شرکت مخابرات ایران، امیدواریم بتوانیم بخش مهمی از مشکلات موجود در شبکه ثابت را برطرف کنیم و زمینه بهبود کیفیت ارتباطات مردم را فراهم آوریم.یکی از اتفاقات مهم در این حوزه، کاهش قابل‌توجه مصرف برق و انرژی است؛ به‌طوری‌که مصرف انرژی در این بستر می‌تواند به حدود یک‌هشتم شبکه مبتنی بر سیم مسی برسد. از سوی دیگر، سرعت ارتباط نیز در مقایسه با بستر سیم مسی، در شرایط مناسب می‌تواند چندین برابر افزایش پیدا کند. برای اینکه کیفیت شبکه به شکل محسوسی بهبود پیدا کند، باید همه مجموعه‌های درگیر، از جمله شرکت مخابرات ایران و سایر بخش‌های مرتبط، با یک بسیج همگانی و همکاری نزدیک، به تسریع اجرای این پروژه کمک کنند تا مردم هرچه سریع‌تر به این زیرساخت متصل شوند.فارس: در حوزه شبکه سیار برنامه وزارتخانه چیست؟هاشمی: ما توسعه شبکه سیار را متوقف نکرده‌ایم تا صرفاً بر توسعه شبکه ثابت تمرکز کنیم؛ طبیعتاً هر دو حوزه باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شوند.
در شبکه سیار، یکی از راهکارهایی که برای افزایش ظرفیت و بهبود کیفیت مورد توجه قرار دارد، استفاده بهینه‌تر از منابع فرکانسی و توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز است. اقداماتی نیز در این زمینه آغاز شده و در حال پیگیری است. یکی از این اقدامات، بهره‌برداری از طیف فرکانسی ۳۶۰۰ تا ۳۸۰۰ بود که در ابتدای دولت برای توسعه 5G به آن نیاز داشتیم.با این حال، در مسیر اجرای برنامه‌ها با چالش‌هایی مواجه شدیم. یکی از این چالش‌ها، تأمین تجهیزات مورد نیاز است که با توجه به گسترش تحریم‌ها و محدودیت‌های موجود، روند آن مطابق انتظارات پیش نرفته و تا حدودی موجب کند شدن کار شده است. البته این به معنای توقف اقدامات نیست و برنامه‌ها همچنان ادامه دارد.در سفرهای استانی و برنامه‌های توسعه‌ای نیز بخشی از اقدامات به تقویت شبکه ارتباطی در مراکز استان‌ها و شهرهای پرجمعیت اختصاص دارد؛ چراکه در این مناطق، به دلیل تراکم بالاتر جمعیت و میزان استفاده از خدمات ارتباطی، نیاز به توسعه ظرفیت شبکه بیشتر احساس می‌شود.موضوع دیگری که باید به آن توجه کنیم، استفاده گسترده از فیلترشکن‌هاست. برآوردی که در این زمینه مطرح شده، نشان می‌دهد حدود ۷۵ درصد کاربران از فیلترشکن استفاده می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند بر کیفیت ارتباطات اثر منفی بگذارد.البته استفاده از فیلترشکن‌ها دلایل مختلفی دارد. بخشی از این مسئله به محدودیت‌های داخلی مربوط می‌شود و بخش دیگری نیز ناشی از تحریم‌های خارجی است. بسیاری از سکوها و خدمات بین‌المللی، با وجود شعارهایی که درباره دسترسی آزاد به اینترنت مطرح می‌شود، خدمات خود را در اختیار کاربران ایرانی قرار نمی‌دهند.
بهبود کیفیت اینترنت به سرمایه‌گذاری و رفع موانع نیاز دارد
این مسئله را باید به‌عنوان یکی از موانع دسترسی کاربران به خدمات مورد نیازشان در نظر گرفت. در چنین شرایطی، مردم برای استفاده از برخی خدمات ناچار به استفاده از ابزارهای واسطه می‌شوند.هنگامی که کاربر از فیلترشکن استفاده می‌کند، بخشی از ترافیک اینترنت او از مسیرهای واسطه و تونل‌های ارتباطی عبور می‌کند و ممکن است مسیر خروج ترافیک از کشور تغییر کند. این وضعیت می‌تواند بر کیفیت ارتباطات و تجربه کاربری اثر بگذارد.ما در جلساتی که در وزارت ارتباطات با محوریت کیفیت شبکه برگزار می‌کنیم، مجموعه این مسائل را بررسی و دسته‌بندی می‌کنیم و برای رفع آن‌ها راهکارهایی را در دستور کار قرار می‌دهیم. بهبود کیفیت شبکه موضوعی چندبعدی است و نمی‌توان آن را صرفاً به یک عامل محدود کرد.یکی از مسائل مهم در این حوزه، وضعیت سرمایه‌گذاری در بخش ارتباطات است. به دلیل سرکوب تعرفه‌ای که در سال‌های گذشته انجام شده است، جذابیت سرمایه‌گذاری در صنعت ارتباطات با چالش‌هایی مواجه شده است.البته باید توجه داشته باشیم که اصلاح تعرفه‌ها به‌تنهایی و به‌صورت فوری به بهبود کیفیت منجر نمی‌شود. حتی اگر شرایط برای سرمایه‌گذاری فراهم شود، این سرمایه‌گذاری باید طی یک فرایند مشخص و تدریجی به توسعه شبکه و ارتقای کیفیت خدمات منجر شود.
ابتدا باید سرمایه‌گذار به این اطمینان برسد که امکان سرمایه‌گذاری وجود دارد. سپس منابع مالی تأمین شود، شبکه طراحی و تجهیزات تهیه شوند و در ادامه، مراحل نصب، راه‌اندازی و بهره‌برداری انجام گیرد. این فرایند طبیعتاً زمان‌بر است؛ هرچند می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، زمان اجرای آن را کاهش داد.بنابراین، رابطه میان سرمایه‌گذاری و بهبود کیفیت شبکه، رابطه‌ای تدریجی است و نمی‌توان انتظار داشت که با تغییر یک عامل، بلافاصله تمام مشکلات کیفیت برطرف شود.در کنار این موضوع، باید شرایط کلی کشور را نیز در نظر بگیریم. در شرایط جنگی حاکم بر کشور و با تصمیم مراجع ذی‌صلاح، اینترنت برای چندین ماه با قطع یا محدودیت‌های جدی مواجه بود.این وضعیت بر روند توسعه شبکه ارتباطی کشور اثر می‌گذارد و سرعت توسعه را کاهش می‌دهد.از سوی دیگر، توسعه پوشش ارتباطی روستاها نیز که بخشی از منابع مالی آن از محل درآمد اپراتورها تأمین می‌شود، تحت تأثیر این شرایط قرار می‌گیرد و با کندی پیش می‌رود.