ایرانیان جهان - ایرنا / جنوب کرمان با برخورداری از تنوع قابل توجه مواد معدنی و قرار گرفتن در پهنههای مستعد اکتشاف، ظرفیت آن را دارد که با توسعه فعالیتهای معدنی و صنعتی، به یکی از محورهای مهم رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال و تکمیل زنجیره تولید در جنوب شرق کشور تبدیل شود.
جنوب کرمان از جمله مناطق برخوردار از ظرفیتهای طبیعی و اقتصادی متنوع در کشور است؛ منطقهای که در کنار جایگاه مهم خود در تولیدات کشاورزی، به واسطه ساختار زمینشناسی ویژه و گستردگی پهنههای معدنی، زمینه مناسبی برای توسعه فعالیتهای اکتشافی، استخراجی و صنعتی دارد.
وجود ذخایر متنوع معدنی در شهرستانهای جنوبی استان کرمان، این منطقه را به یکی از محدودههای مورد توجه فعالان بخش معدن تبدیل کرده است. ظرفیتهایی که در صورت شناسایی دقیق، بهرهبرداری اصولی و هدایت سرمایهها به سمت فرآوری، میتواند از حالت خام خارج شده و به تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر منجر شود.
توسعه معدن در جنوب کرمان تنها به استخراج مواد معدنی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از فعالیتهای تخصصی و اقتصادی شامل اکتشاف، استخراج، حملونقل، فرآوری، تولید تجهیزات، خدمات فنی و مهندسی و صنایع پاییندستی را دربرمیگیرد. شکلگیری این زنجیره میتواند زمینه حضور گستردهتر بخش خصوصی و ایجاد فرصتهای شغلی مستقیم و غیرمستقیم را در شهرستانهای منطقه فراهم کند.
زنجیره ارزش؛ از خامفروشی تا توسعه صنایع فرآوری
بخشی از اهمیت فعالیتهای معدنی در جنوب کرمان به موقعیت جغرافیایی و نیاز این منطقه به ایجاد فرصتهای جدید اقتصادی بازمیگردد. توسعه صنایع معدنی میتواند در کنار تقویت زیرساختها، به ماندگاری جمعیت، افزایش درآمد خانوارها، رونق کسبوکارهای محلی و کاهش وابستگی اقتصاد شهرستانها به فعالیتهای محدود کمک کند.
در این میان، توجه به فرآوری مواد معدنی و ایجاد واحدهای صنعتی مرتبط، اهمیت ویژهای دارد. بهرهگیری از فناوریهای نوین، افزایش توان فنی واحدهای تولیدی و استفاده از ظرفیت نیروی انسانی بومی میتواند مسیر توسعه معدن را از فعالیتهای تنها استخراجی به سمت شکلگیری صنایع پایدار و دانشبنیان هدایت کند.
با این حال، بهرهبرداری از ظرفیتهای معدنی نیازمند فراهم شدن مجموعهای از الزامات و زیرساختهاست. دسترسی مناسب به راههای ارتباطی، تأمین انرژی، مدیریت منابع آب، ایجاد زیرساختهای صنعتی، تسهیل فرآیندهای اداری و فراهم کردن امکان دسترسی سرمایهگذاران به منابع مالی، از مهمترین نیازهای این بخش به شمار میرود.
فعالیتهای معدنی همچنین باید با رعایت اصول زیستمحیطی و توجه به حقوق جوامع محلی انجام شود. استفاده مسئولانه از منابع طبیعی، کنترل آثار زیستمحیطی، بازسازی محدودههای معدنی و هدایت بخشی از منافع این فعالیتها به سمت توسعه مناطق پیرامونی، از موضوعاتی است که میتواند به استمرار فعالیتهای معدنی و افزایش اعتماد عمومی کمک کند.
مهارتآموزی و نقش نیروی انسانی بومی
تقویت آموزشهای مهارتی و تربیت نیروی انسانی متخصص نیز از دیگر ضرورتهای توسعه این بخش است. فراهم کردن امکان آموزش جوانان منطقه در رشتههای فنی، معدنی و صنعتی، زمینه حضور بیشتر نیروهای بومی در پروژهها و واحدهای تولیدی را فراهم میکند و موجب میشود منافع اقتصادی فعالیتهای معدنی در داخل منطقه ماندگارتر شود.
اکنون توسعه فعالیتهای معدنی در جنوب کرمان به موضوعی فراتر از بهرهبرداری از ذخایر طبیعی تبدیل شده و بهعنوان یکی از مسیرهای ایجاد تحول اقتصادی در منطقه مورد توجه قرار گرفته است. تحقق این هدف، نیازمند برنامهریزی منسجم، همکاری دستگاههای اجرایی، حمایت از سرمایهگذاری، تکمیل زیرساختها و حرکت همزمان در مسیر اکتشاف، استخراج و فرآوری است.
در صورت فراهم شدن این شرایط، ظرفیتهای معدنی جنوب کرمان میتواند زمینهساز شکلگیری صنایع جدید، افزایش اشتغال، ارتقای درآمدهای منطقهای و تقویت جایگاه این محدوده در اقتصاد معدنی کشور باشد؛ ظرفیتی که میزان و جزئیات آن در گفتوگو با مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان بررسی شده است.
شناسایی بیشاز ۲۰ نوع ماده معدنی در جنوب کرمان
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان گفت: بیشاز۲۰ نوع ماده معدنی در این منطقه شناسایی شده و بیشاز یک میلیارد تن ذخایر قطعی معدنی در جنوب کرمان برآورد شده است.
محمد مجاز با اشاره به ذخایر معدنی شاخص و برآورد رسمی ذخایر شناساییشده افزود: جنوب کرمان از مناطق معدنی مستعد کشور به شمار میرود و بیش از۲۰ نوع ماده معدنی در این منطقه شناسایی شده است. از مهمترین ظرفیتهای معدنی منطقه میتوان به تیتانیوم، مس، کرومیت، منگنز، آهن، طلا، سیلیس و سایر مواد معدنی اشاره کرد
وی بیان کرد: بر اساس آمارهای اعلامشده بیش از یک میلیارد تن ذخایر قطعی معدنی در جنوب کرمان برآورد شده است. همچنین بخش عمده ذخایر تیتانیوم کشور در این منطقه قرار دارد و معدن تیتانیوم کهنوج از ذخایر شاخص کشور و خاورمیانه محسوب میشود.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان گفت: یکی از اولویتهای این اداره کل، فعالسازی ظرفیتهای معدنی موجود و تعیین تکلیف معادن غیرفعال است. در این راستا، وضعیت معادن دارای پروانه بهرهبرداری بهصورت مستمر بررسی میشود و معادنی که به دلایل مختلف فعالیت ندارند، پس از بررسی کارشناسی و شناسایی موانع، در مسیر تعیین تکلیف قرار میگیرند.
وی ادامه داد: برنامه ما این است که با شناسایی سرمایهگذاران توانمند و دارای شرایط، زمینه واگذاری مسئولانه، احیا و بازگشت معادن راکد به چرخه تولید فراهم کنیم. تجربه احیای معدن سرگز و ایجاد ظرفیت اشتغال قابل توجه در این مجموعه، نشان میدهد که فعالسازی معادن غیرفعال میتواند به ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی منطقه کمک کند.
مجاز با اشاره به سهم بخش معدن از اشتغال و اقتصاد جنوب کرمان و میزان استفاده از نیروهای شاغل در معادن و صنایع معدنی گفت: بخش معدن و صنایع معدنی یکی از پیشرانهای مهم اقتصادی جنوب کرمان است و نقش قابل توجهی در ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، جذب سرمایهگذاری و توسعه زیرساختهای منطقه دارد.
وی ادامه داد: اشتغال مستقیم این بخش حدود ۶ هزار و۵۰۰ نفر برآورد شده است. همچنین سیاست اداره کل صمت جنوب کرمان، استفاده حداکثری از ظرفیت نیروی انسانی بومی است. در همین راستا، آموزشهای مهارتی در حوزههایی مانند جوشکاری، تراشکاری، مکانیکی، رانندگی ماشینآلات سنگین، حفاری و آتشباری با هدف تأمین نیروی متخصص موردنیاز معادن دنبال میشود.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان گفت: توسعه رشته معدن در دانشگاههای جیرفت نیز ظرفیت ارزشمندی برای تربیت و تأمین نیروی انسانی متخصص منطقه فراهم کرده است. آمار تفکیکی و درصد دقیق نیروهای بومی شاغل در معادن نیازمند تجمیع اطلاعات واحدهای معدنی است.
بهرهبرداری کارخانه کنسانتره تیتانیوم کهنوج با ظرفیت تولید سالانه۱۳۰ هزار تن
وی تاکید کرد: بهرهبرداری از کارخانه کنسانتره تیتانیوم کهنوج با ظرفیت تولید سالانه ۱۳۰ هزار تن، نقطه عطفی در توسعه صنایع معدنی جنوب کرمان است. اما برنامه ما به تولید کنسانتره محدود نمیشود و هدف اصلی، تکمیل زنجیره ارزش تیتانیوم و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر است.
مجاز ادامه داد: در همین راستا، ۲ واحد دیگر تولید کنسانتره تیتانیوم توسط بخش خصوصی در دست ساخت است که هرکدام حدود ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارند. در مراحل بعدی نیز توسعه صنایع تبدیلی و پاییندستی، از جمله تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر و ایجاد زمینه استقرار صنایع مرتبط با تیتانیوم، در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به جلوگیری از خامفروشی و توسعه صنایع فرآوری و پاییندستی در منطقه گفت: راهبرد اصلی ما این است که مواد معدنی جنوب کرمان تا حد امکان در داخل منطقه فرآوری شوند و ارزش افزوده حاصل از این ظرفیتها به اقتصاد و اشتغال منطقه بازگردد.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان گفت: در حال حاضر توسعه واحدهای فرآوری در مواد معدنی مختلف از جمله مس، تیتانیوم، کرومیت، طلا و سیلیس دنبال میشود. حدود ۵۰ واحد فرآوری معدنی در منطقه در مراحل مختلف اجرا و فعالیت قرار دارند و طی سالهای اخیر نیز بیشاز هفت واحد فرآوری مس به بهرهبرداری رسیده است.
وی ادامه داد: همچنین اجرای طرح تولید سیلیکونمتال در شهرستان فاریاب و توسعه واحدهای کنسانتره تیتانیوم، از جمله اقدامات مهم در مسیر تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از خامفروشی است. سیاست ما حمایت از سرمایهگذارانی است که بهجای استخراج و فروش مواد خام، در ایجاد صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره تولید سرمایهگذاری میکنند.
مجاز مهمترین موانع توسعه معادن جنوب کرمان را، کمبود زیرساختهای برق و نبود شبکه پایدار تأمین انرژی در برخی مناطق معدنی، محدودیت منابع آب و ضرورت تأمین آب پایدار برای طرحهای بزرگ معدنی، نبود راههای دسترسی مناسب و جادههای اختصاصی معادن، نیاز به تأمین منابع مالی و تسهیلات برای سرمایهگذاری در اکتشاف و فرآوری، طولانی بودن برخی فرآیندهای اداری و ضرورت هماهنگی بیشتر دستگاههای اجرایی و ضرورت جلب مشارکت و همراهی جوامع محلی در اجرای طرحهای معدنی را عنوان کرد.
وی تاکید کرد: برای رفع این موانع، تعامل با وزارت صمت، ایمیدرو، استانداری، دستگاههای اجرایی و نمایندگان مجلس را دنبال میکنیم. اعتقاد داریم توسعه معدن بدون فراهم شدن زیرساختهای لازم امکانپذیر نیست و باید همزمان با جذب سرمایهگذار، زیرساختهای موردنیاز نیز توسعه پیدا کند.
تأمین پایدار آب و برق از الزامات اساسی توسعه معدن و صنایع معدنی جنوب کرمان
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان گفت: تأمین پایدار آب و برق از الزامات اساسی توسعه معدن و صنایع معدنی جنوب کرمان است. در حوزه برق، پروژههای زیرساختی از جمله برقرسانی به مناطق معدنی ساردوئیه، رمشک و همچنین توسعه شبکه برق موردنیاز طرحهای بزرگ معدنی در حال پیگیری است.
وی ادامه داد: در این زمینه، ایمیدرو اجرای بیشاز۹۰ کیلومتر پروژه راهسازی و برقرسانی را با سرمایهگذاری بیش از هفت هزار میلیارد تومان در جنوب کرمان در دستور کار دارد.
مجاز تصریح کرد: در حوزه آب نیز با توجه به شرایط اقلیمی و محدودیت منابع آبی منطقه، رویکرد ما استفاده از فناوریهای کممصرف، بازچرخانی و بازیافت آب در فرآیندهای صنعتی و معدنی و جلوگیری از برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی است. همچنین راهکارهای تأمین آب پایدار برای طرحهای بزرگ، از جمله انتقال آب و استفاده از ظرفیت طرحهای منطقهای، در حال پیگیری و بررسی است.
وی تاکید کرد: توسعه فعالیتهای معدنی در جنوب استان کرمان باید با رعایت ملاحظات آبی و حفظ منابع طبیعی منطقه همراه باشد و این مساله در اولویت صمت قرار دارد.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان در رابطه با سازوکار برای نظارت بر رعایت الزامات زیستمحیطی معادن و اجرای مسئولیتهای اجتماعی آنها در قبال مناطق میزبان افزود: توسعه فعالیتهای معدنی باید در چارچوب ضوابط قانونی، الزامات زیستمحیطی و رعایت حقوق جوامع محلی انجام شود. در این زمینه، اخذ مجوزهای قانونی، رعایت ضوابط فنی و زیستمحیطی و نظارت بر نحوه فعالیت معادن با همکاری دستگاههای مسئول، بهویژه سازمان حفاظت محیط زیست، دنبال میشود.
لزوم نقش آفرینی معادن در توسعه منطقه
وی ادامه داد: از سوی دیگر، معتقدیم معادن باید علاوهبر ایجاد اشتغال و تولید، در توسعه مناطق میزبان نیز نقشآفرین باشند. به همین منظور، هدایت مسئولیتهای اجتماعی شرکتهای معدنی به سمت نیازهای واقعی منطقه، از جمله توسعه راههای دسترسی، زیرساختهای آموزشی، خدمات عمومی، توانمندسازی نیروی انسانی بومی و حمایت از طرحهای توسعهای شهرستانها، از موضوعات مورد تأکید است.
مجاز تاکید کرد: نگاه ما این است که مردم مناطق معدنی باید آثار مثبت فعالیتهای معدنی را در زندگی و معیشت خود احساس کنند و منافع حاصل از این فعالیتها به توسعه پایدار منطقه کمک کند.
وی همچنین با اشاره به میزان جذب سرمایهگذاری جدید در بخش معدن جنوب کرمان افزود: جنوب کرمان در سالجاری شاهد رشد قابل توجه فعالیتهای اکتشافی و سرمایهگذاری در بخش معدن و صنایع معدنی بوده است. بر اساس آمارهای عملکردی اعلامشده، حجم سرمایهگذاری در این بخش از ابتدای سال از ۱۵ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان از مهمترین طرحها و پروژههای شاخص منطقه میتوان به کارخانه کنسانتره تیتانیوم کهنوج با ظرفیت تولید سالانه۱۳۰ هزار تن که وارد مدار تولید شده است، طرحهای توسعه تیتانیوم شامل ۲ واحد جدید تولید کنسانتره توسط بخش خصوصی در دست احداث، طرحهای معدنی فاریاب شامل توسعه صنایع فرآوری کرومیت و اجرای طرح تولید سیلیکونمتال با هدف ایجاد ارزش افزوده و تکمیل زنجیره صنایع معدنی، طرحهای طلای جنوب کرمان شامل توسعه واحدهای فرآوری طلا و پیشرفت یکی از واحدهای جدید فرآوری تا حدود۹۰ درصد، طرحهای مس ساردوئیه و سرگز شامل توسعه فعالیتهای معدنی، فرآوری و صنایع پاییندستی مس، و طرحهای اکتشافی شامل انجام حفاریهای گسترده اکتشافی در مناطق مختلف جنوب کرمان از جمله ساردوئیه، جبالبارز و سایر محدودههای مستعد معدنی اشاره کرد.
وی تاکید کرد: همچنین در سفر معاون وزیر صمت و رئیس هیأت عامل ایمیدرو به جنوب کرمان، موضوع توسعه زیرساختهای معدنی، آمادهسازی بیشاز هشت هزار کیلومترمربع محدوده اکتشافی برای واگذاری پس از تکمیل مراحل شناسایی و ارزیابی و اجرای پروژههای راهسازی و برقرسانی مورد تأکید قرار گرفت.
مجاز ادامه داد: هدف ما این است که با جذب سرمایهگذاریهای جدید، توسعه اکتشافات، تکمیل زنجیره ارزش و رفع موانع زیرساختی، جنوب کرمان را به یکی از قطبهای مهم معدن و صنایع معدنی کشور تبدیل کنیم.