ایرانیان جهان

آخرين مطالب

سرمقاله دنیای اقتصاد/ معنای الحاق به «شانگهای» اخبار ایران

سرمقاله دنیای اقتصاد/ معنای الحاق به «شانگهای»
  بزرگنمايي:

ایرانیان جهان - دنیای اقتصاد / « معنای الحاق به «شانگهای» » عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم دکتر ابراهیم متقی است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
سازمان همکاری‌های شانگهای در سال 1996 یعنی 25 سال قبل در فضای «صلح سرد» ظهور یافت.اگرچه جنگ سرد در سال 1991 پایان یافته بود، اما هنوز شکل‌بندی‌های ساختاری جنگ سرد یعنی پیمان ناتو نقش موثری در کنترل محیط منطقه‌ای و بین‌المللی داشته است.روسیه و چین به این جمع‌بندی رسیدند که اگر زمینه سازماندهی ائتلاف‌های منطقه‌ای را به وجود آورند، در آن شرایط قادر خواهند شد تا سطح جدیدی از رقابت‌های ژئوپلیتیکی را در اوراسیا، آسیای مرکزی، قفقاز و آسیای جنوب‌غربی ایجاد کنند.
پذیرش ایران به عنوان عضو اصلی پیمان شانگهای را می‌توان موضوعی ساختاری در سیاست بین‌الملل دانست.تغییرات ساختاری می‌تواند زمینه شکل‌گیری ائتلاف‌ها یا همکاری‌های جدیدی بین بازیگران را به وجود آورد.ایران همواره تلاش داشته تا نقش سازنده‌ای در پیمان‌های منطقه‌ای ایفا کند.ایران در سه دهه گذشته تلاش داشته تا زمینه عضویت خود در شورای همکاری خلیج‌فارس را فراهم آورد.تلاش ایران برای عضویت در پیمان شانگهای در 10 سال گذشته جریان داشت ولی نتیجه موثری برای چنین عضویتی حاصل نشده بود.
الحاق ایران به سازمان پیمان همکاری‌های شانگهای از این جهت اهمیت دارد که ایالات متحده، کشورهای اروپایی و برخی از کشورهای عضو پیمان، ایران را حامی تروریسم می‌دانند. گزارش وزارت امور خارجه آمریکا که در سپتامبر و اکتبر هر سال منتشر می‌شود، نام ایران را به عنوان اصلی‌ترین حامی تروریسم ذکر کرده است. به این ترتیب پذیرش ایران در ساختار شانگهای به مفهوم آن است که ادراک بین‌المللی نسبت به نقش منطقه‌ای ایران در حال تغییر است. تغییر در ادراک می‌تواند شکل‌بندی‌های جدیدی از روابط در حوزه منطقه‌ای و بین‌المللی را به‌وجود آورد. لذا عضویت ایران در پیمان شانگهای منجر به نقش سازنده، موثر و به دور از جنجال‌های تبلیغاتی گذشته درباره سیاست‌های منطقه‌ای کشورمان خواهد بود. 
رهبران اصلی پیمان شانگهای یعنی روسیه و چین همواره به این موضوع اشاره داشته‌اند که کارویژه اصلی پیمان شانگهای مقابله با تهدیدات امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی بوده است.عضویت کشوری که در لیست تروریسم وزارت امور خارجه بسیاری از کشورهای جهان قرار دارد، طبعا نمی‌تواند مطلوبیت لازم را برای همکاری‌های مشترک ایران و کشورهای عضو شانگهای فراهم آورد.عضویت ایران در شانگهای و در چارچوب اجلاسیه دوشنبه بیانگر این واقعیت است که انگاره جهانی درباره نقش منطقه‌ای و راهبردی ایران در حال تغییر است.
1.ویژگی ساختاری پیمان شانگهای
پیمان شانگهای را می‌توان در زمره نهادهای منطقه‌ای دانست که از قابلیت لازم برای همکاری‌های امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برخوردار است.روسیه و چین تلاش کردند تا زمینه لازم را برای سازماندهی نهادی به وجود آورند که به گونه تدریجی رشد کرده و از قابلیت لازم برای همکاری‌های درون‌ساختاری برخوردار می‌شود.پیمان شانگهای از این جهت اهمیت دارد که زیرساخت‌های لازم برای همکاری‌های اقتصادی، اجتماعی و راهبردی طیف گسترده‌ای از کشورهای منطقه‌ای شرق دور تا اوراسیا و جنوب غرب آسیا را امکان‌پذیر می‌سازد.
اصلی‌ترین اهداف سازمانی و ساختاری پیمان شانگهای را می‌توان در ارتباط با سازوکارهایی همانند «توسعه همکاری‌های سیاسی و اقتصادی کشورهای عضو»، «تقویت اعتماد ساختاری کشورهای عضو و بهینه‌سازی حسن همجواری بین آنها»، «حفظ ثبات سیاسی و منطقه‌ای کشورهای عضو»، «حفظ صلح، امنیت و ثبات منطقه‌ای حوزه ژئوپلیتیکی کشورهای عضو» و «مقابله موثر با تروریسم، قاچاق انسان و مواد مخدر» دانست.هر یک از اهداف یاد شده را می‌توان به عنوان یکی از کارویژه‌های اصلی پیمان شانگهای دانست که در سال 2021 دارای 9 عضو اصلی، 6 شریک راهبردی و 3 ناظر سیاسی است.ایران تا سال 2020 به عنوان عضو ناظر در پیمان شانگهای ایفای نقش می‌کرد.
کشورهای چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، تاجیکستان، هند، ایران و پاکستان را می‌توان به عنوان اعضای اصلی پیمان شانگهای دانست.کشورهای ارمنستان، جمهوری آذربایجان، کامبوج، نپال، ترکیه و سریلانکا به عنوان «شرکای گفت‌وگویی» پیمان شانگهای محسوب می‌شوند که در فضای اجلاسیه‌های مرحله‌ای و دوره‌ای مشارکت می‌کنند.در این ارتباط، کشورهای مغولستان، افغانستان و روسیه سفید نیز به عنوان «ناظران پیمان شانگهای» محسوب می‌شوند.
2.اهمیت سازمانی پیمان شانگهای در اوراسیا
اگر جغرافیای اقتصادی، سیاسی و امنیتی کشورهای عضو پیمان شانگهای را مورد ملاحظه قرار دهیم، به این جمع‌بندی می‌رسیم که این طیف کشورها از شرق آسیا تا اوراسیا و جنوب‌غرب آسیا تداوم یافته است.چنین سطح گسترده‌ای از جغرافیای سیاسی و اقتصادی می‌تواند زمینه همکاری‌های موثر در آینده اقتصاد سیاسی و بین‌المللی را فراهم آورد.با توجه به جغرافیای پیمان شانگهای می‌توان آینده مثبت و موثرتری در مقایسه با وضعیت حال و گذشته اعضای این پیمان مشاهده کرد.
هدف اولیه پیمان شانگهای را می‌توان سازماندهی ساختار اقتصادی و موازنه تجاری بین کشورهای عضو دانست.کشورهای عضو پیمان شانگهای بیشترین تولیدکننده و مصرف‌کننده انرژی در جهان محسوب می‌شوند.به همین دلیل است که پیمان شانگهای به لحاظ جغرافیایی بزرگ‌ترین سازمان منطقه‌ای تلقی می‌شود.اهمیت ساختاری پیمان شانگهای را می‌توان در ایجاد موازنه محدود در برابر اتحادیه اروپا و پیمان آتلانتیک شمالی دانست.
اگرچه کشورهای عضو پیمان شانگهای به ویژه روسیه، چین و هند حدود 40 درصد جمعیت دنیا را دارند، اما تمامی آنها صرفا 25 درصد تولید ناخالص داخلی جهان را عهده‌دار بوده و به همین دلیل حجم کل روابط اقتصادی این کشورها در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته صنعتی محدود باقی مانده است.نکته دیگر آن است که میزان همکاری‌های میان‌سازمانی و ساختاری پیمان شانگهای بسیار محدود است.اگرچه حجم کل مبادلات اقتصادی کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای حدود 20هزار میلیارد دلار است، اما حجم کل تجارت خارجی کشورهای عضو این پیمان صرفا 6هزار و 600 میلیارد دلار بوده که در مقایسه با آمریکا، فرانسه و آلمان مقیاس محدودی را شامل می‌شود.
3.جایگاه ایران در سازمان همکاری‌های شانگهای
درباره نقش و جایگاه ایران در سازمان همکاری‌های شانگهای رویکردهای متفاوتی وجود دارد.تاکنون همواره به این موضوع اشاره می‌شد که شرکای منطقه‌ای ایران در سازمان پیمان شانگهای تمایلی به همکاری‌های سازمان‌یافته و ساختاری با جمهوری اسلامی ندارند.
در شرایطی که ایران عضویت پیمان شانگهای را پذیرفت و در زمره اعضای اصلی قرار گرفت، این موضوع مطرح می‌شود که اهمیت این پیمان بسیار محدود بوده و نمی‌تواند نقش هم‌تکمیلی موثری در ارتباط با اقتصاد و سیاست جهانی ایفا کند. واقعیت آن است که عضویت ایران در پیمان شانگهای را می‌توان نمادی از موفقیت سازمانی، ساختاری و دیپلماتیک دانست.طبعا تحقق این امر در یک پروسه زمانی طولانی شکل گرفته که وزرای امور خارجه قبلی در دوران دکتر متکی، دکتر صالحی و دکتر ظریف نیز نقش موثری برای ایجاد چنین پیوندی ایفا کردند .تلاش‌های اولیه آنان در شرایط موجود به نتیجه رسیده و این امر در ارتباط با منافع ملی ایران اهمیت خاص خود را دارد.اگرچه سازمان پیمان همکاری‌های شانگهای تاکنون نتوانسته مانع از بحران افغانستان، پایان دادن به ستیز‌های پاکستان و هند یا بهینه‌سازی روابط اقتصادی چین و روسیه شود، اما واقعیت آن است که چنین سازمانی به‌گونه‌ای تدریجی نقش ساختاری مطلوب‌تری را در مقایسه با گذشته ایفا کرده است. نقش‌یابی سازمان همکاری‌های پیمان شانگهای از این جهت اهمیت دارد که در سال 2017 «دیالوگ امنیتی چهارجانبه» با مشارکت آمریکا، ژاپن، هند و استرالیا در برابر پیمان شانگهای سازماندهی شد.در فضای موجود نیز شاهد آن هستیم که در سپتامبر 2021 زمینه برای سازمان‌دهی «اتحاد امنیتی سه‌جانبه» آمریکا، بریتانیا و استرالیا شکل می‌گیرد.چنین پیمان‌های منطقه‌ای بیانگر آن است که نشانه‌هایی از جدال ژئوپلیتیکی آرام و محدود در فضای رقابت قدرت‌های بزرگ به وجود آمده است.
نتیجه
نقش‌یابی ایران در سازمان همکاری‌های پیمان شانگهای از این جهت اهمیت دارد که زمینه مشارکت ساختاری و سازمانی جمهوری اسلامی با یکی از بزرگ‌ترین حوزه‌های ژئوپلیتیکی ائتلافی را فراهم آورده است.کشورهای عضو پیمان شانگهای در 37 میلیون کیلومتر مربع جغرافیای پرتنش جایگاه دارند که دارای 35 درصد سطح خشکی‌های جهان است.واقعیت آن است که هرگونه ائتلافی می‌تواند ضریب امنیت ملی و همکاری‌های اقتصادی موثر کشورها را ارتقا دهد. نقش‌یابی ایران در پیمان شانگهای ضمنا زمینه جایگاه‌یابی ساختاری جمهوری اسلامی را به وجود می‌آورد.تاکنون ایالات‌متحده و کشورهای اروپایی تلاش داشتند تا موقعیت ایران را از طریق سازوکارهایی مانند مهار و تحریم کاهش دهند.طبیعی است که هرگاه کشوری در وضعیت حاشیه‌ای قرار گیرد، در آن شرایط قادر نخواهد بود تا نقش موثر و سازنده‌ای را در اقتصاد و سیاست جهانی ایفا کند.ائتلاف‌ها و نهادهای اقتصادی از این جهت اهمیت دارند که زمینه مشارکت چندجانبه و فراگیر بازیگران در اقتصاد و سیاست جهانی را امکان‌پذیر می‌سازند.

لینک کوتاه:
https://www.ilandnews.ir/Fa/News/275698/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

اثرگذاری زنان روستایی در توسعه اقتصاد

دیدار با بانوان عشایر و کشاورزان شهرستان بیضا

در سفر استانی معاون رییس جمهور؛ دیدار با نماینده ولی فقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز

حضور در بین مردم در قضاوت و تصمیم‌گیری‌های مسئولان تأثیرگذار است

فکر عاجلی برای سازه‌های آبی ـ تاریخی شوشتر شود

هشت آسباد شهرستان درمیان در دست مرمت است

مسدودی آزادراه تهران شمال از فردا

آموزش‌های بازاریابی دیجیتال به فعالان صنایع‌دستی ارائه می‌شود

بنای تاریخی پل بریم باشت به بخش خصوصی واگذار می‌شود

ثبت شرکت گردشگری

پنجمین فم‌تور طبیعت‌گردی کردستان در شهرستان بانه به کار خود پایان داد

8 آسباد شهرستان درمیان در دست مرمت است

ورود خودروهای شخصی به سواحل بندرانزلی ممنوع شد

تردد گردشگر به قشم امسال 20 درصد افزایش یافت

تحولات جدید درمورد مذاکرات هسته‌ای

اشپیگل: طالبان پاکسازی قومی-مذهبی را آغاز کرده‌اند؟

واشنگتن پست: کره جنوبی به سراغ ساختن بمب هسته‌ای می‌رود؟

نگاه معامله‌گران فنی به آینده دلار

رویترز: اعراب در حال کاهش انزوای بشار اسد هستند

جابه‌جایی‌ بزرگ در بازار رمزارز

کارنگی: در حال بازگشت به خاورمیانه دهه 1950 هستیم

کاهش تورم در راه است

ارتباط دولت و ملت مخدوش است

عمق استراتژیک آذربایجان در دسترس ایران است

بورس معجزه نمی‌کند، نه برای مردم نه برای کشور!

نفت در بیراهه؛ آثار حذف درآمدهای نفت بر رفاه ایرانیان

گشت ارشاد؛ غایبِ تبلیغاتِ هفته نیروی انتظامی

سرگذشت مرموز زوجی که نتوانستند به داعش بپیوندند

الاخبار: پاسخ آمریکا درباره ایران، اسرائیل را ناامید کرده است

روز خونین بیروت

سرمقاله خراسان/ لبنان به سوی جنگ داخلی جدیدی می رود؟

سرمقاله کیهان/ کاشت، داشت، اسراف!

سرمقاله وطن امروز/ امام عدل و قسط

سرمقاله فرهیختگان/ مردم را می‌بینند

سرمقاله شرق/ دموکراسی تسکینی

سرمقاله اعتماد/ ایران و عربستان در مسیر عادی‌سازی روابط دوجانبه

سرمقاله ایران/ 4 راهکار برای انگیزه به فعالان اقتصادی

سرمقاله دنیای اقتصاد/ گسل زندگی در حومه

آزمون عملی آتش ‌نشانی در 6 بخش برگزار می‌شود

سرمقاله ابتکار/ بحران فرسایش سرمایه انسانی کشور!

سرمقاله جام جم/ رمزگشایی از حوادث طیونه

سرمقاله رسالت/ قمار دو سر باخت فالانژها

اکونومیست: چرا بن سلمان به دنبال خرید باشگاه نیوکاسل است؟

تصاویری دردناک از انفجار در مسجد شیعیان قندهار

تصاویری از مراسم تشییع شهیدان راه عدالت در بیروت

حزب‌الله: حادثه روز گذشته یکی از اقدامات سفارت آمریکا بود

یک جرقه تا جنگ جهانی سوم؛ دعوا بر سر تایوان

دور جدید مذاکرات آمریکا و روسیه بر سر اجرای معاهده استارت جدید

کتک خوردن جوان یهودی توسط حریدی‌ها به خاطر خرید موبایل

شمار کشته‌شدگان حمله تروریستی قندهار افزایش یافت